Problem otyłości wśród dzieci – ważna rola ruchu

Otyłość, jest uznana za epidemię XXI wieku, z uwagi na jej duże i wciąż zwiększające się rozpowszechnienie na całym świecie. Według danych WHO (Światowej Organizacji Zdrowia), liczba otyłych dzieci powyżej 5 roku życia i młodzieży, wzrosła od 1975 r. z 11 milionów do 124 milionów w 2016 r., dodatkowe 213 milionów ma nadwagę.

W krajach europejskich, nadwaga i otyłość, występują u co czwartego dziecka i nastolatka w wieku szkolnym. Natomiast w Polsce, na podstawie dostępnych badań, można określić, że problem nadwagi i otyłości dotyczy około 10% małych dzieci (1-3 lata), 30% dzieci w wieku wczesnoszkolnym i niemal 22% młodzieży do 15 roku życia.

Rozwój otyłości – czynniki

Otyłość jest wynikiem zaburzonej równowagi, pomiędzy ilością spożytej z pokarmami energii, a jej zużyciem. Rozwój otyłości jest procesem długotrwałym, w którym rolę odgrywają̨ zarówno predyspozycje genetyczne, jak i czynniki środowiskowe.

Czynniki genetyczne

Czynniki genetyczne odgrywające rolę w rozwoju otyłości dotyczą̨: regulacji przemiany materii, magazynowania tkanki tłuszczowej i jej rozkładu w organizmie. Skłonności genetyczne u danej osoby, nie zawsze muszą prowadzić́ do rozwoju otyłości. Oznaczają one jedynie, że dana osoba powinna zwracać większą uwagę̨ na przestrzeganie zdrowego stylu życia, a zwłaszcza racjonalnego odżywiania i odpowiedniej dawki aktywności fizycznej.

Bardzo ważną rolę odgrywają zachowania zdrowotne w okresie dzieciństwa i młodości. Brak aktywności fizycznej w wieku dziecięcym, może wpływać na rozwój otyłości u dzieci, a ćwiczenia mają za zadanie to ryzyko eliminować, poprzez wyrabianie zdrowych nawyków. W przypadku, gdy waga naszego dziecka przekracza normę, poza prawidłowym sposobem odżywiania, warto pomyśleć np. o ćwiczeniach dla dzieci z nadwagą.

Czynniki środowiskowe

Rodzina, będąca najważniejszym środowiskiem życia dziecka, kształtuje jego zachowania żywieniowe i sposób spędzania wolnego czasu. Na sposób odżywiania ma wpływ wiele elementów, takich, jak: preferencje smakowe, zachowania żywieniowe, w tym wspólne spożywanie posiłków. Wykazano, że dzieci, które często spożywają posiłki z rodzicami, spożywają je regularniej, częściej jedzą owoce i warzywa. Mówi się nawet o „dziedziczeniu sposobu jedzenia”. Zjawisko to polega na przekazywaniu w rodzinie zwyczajów, sposobu, ilości i jakości spożywanych pokarmów. Co ciekawe, stwierdzono także, że zarówno otyli dorośli, jak otyłe dzieci, znacznie szybciej jedzą i słabiej żują pokarmy, w porównaniu z osobami szczupłymi.

Ryzyko otyłości a wiek dziecka

Według wielu badań, czas dzieciństwa i dojrzewania są okresami krytycznymi w rozwoju otyłości. Otyłość, nawet znaczna, występująca we wczesnym dzieciństwie, nie zawsze prowadzi do nadwagi w wieku dorosłym, ale należy mieć na uwadze, że jest czynnikiem obciążającym.

Alicja Karney
Alicja Karney
Dr n. med. – pediatra, Kierownik Oddziału Hospitalizacji Jednego Dnia w Instytucie Matki i Dziecka

Według badaczy, u otyłego przedszkolaka, prawdopodobieństwo stania się otyłym dorosłym, jest ponad czterokrotnie większe, niż̇ u jego rówieśników o prawidłowej masie ciała. Bardzo często pozostaje on także otyłym nastolatkiem. Otyłość w wieku od piętnastego do siedemnastego roku życia, wiąże się z kolei aż z 17,5 razy większym ryzykiem, występowania otyłości w życiu dorosłym. Tak więc, ponad 30% otyłych przedszkolaków i prawie 80% otyłych nastolatków ma szansę stać się otyłymi dorosłymi. Duże ryzyko otyłości występuje u dzieci, których rodzice również są̨ otyli. Z badań wynika, że 70% dzieci, których oboje rodzice są otyli, również jest otyłe. Natomiast, w przypadku gdy oboje rodzice są̨ szczupli, ryzyko otyłości u dziecka wynosi jedynie 10%.

Badacze podkreślają̨ również̇, wpływ urodzeniowej masy ciała dziecka, na występowanie u niego w przyszłości nadwagi i otyłości. Zmiany metaboliczne okresu płodowego związane np. z przekarmianiem lub odwrotnie, niedożywieniem matki lub dysfunkcją łożyska, poprzez zwiększenie poziomu insuliny u płodu, mogą wpływać na wzrost ryzyka wystąpienia otyłości w późniejszych latach życia dziecka. Szczególnie podatne na nadmierne przyrosty tkanki tłuszczowej są niemowlęta urodzone z dużą masą ciała, ale także ze zbyt małą masą ciała po urodzeniu (tzw. dystroficzne). Czynnikiem, który potencjalnie może chronić przed otyłością jest karmienie piersią. W świetle badań, im dłuższy czas karmienia piersią, tym mniejsze ryzyko nadwagi. Dziecko karmione piersią przez 9 miesięcy, w porównaniu z dzieckiem, które nigdy nie było karmione piersią, ma ponad 30% mniejsze ryzyko nadwagi.

Otyłość u dzieci a ćwiczenia

Głównymi czynnikami, wpływającym na rozwój otyłości, są:

  • mała aktywność fizyczna;
  • większa ilość czasu spędzonego przed telewizorem, komputerem;
  • spożywanie niekorzystnych dla zdrowia produktów.

W badaniach przeprowadzonych w USA stwierdzono, że dłuższy czas spędzony przed telewizorem, był związany z częstszym spożywaniem niekorzystnych dla zdrowia produktów (frytek, słodkich napojów gazowanych, posiłków typu „fast-food”), a w związku z tym miał wpływ na rozwój nadwagi i otyłości. Tymczasem, ruch powinien być na stałe wpisany w codzienność każdego człowieka – już od najmłodszych lat.

U dzieci i młodzieży dla oceny prawidłowego wzrastania i przybywania na wadze, posługujemy się tak zwanymi siatkami centylowymi. Najczęściej stosowanym wskaźnikiem wagowo-wzrostowym jest BMI (ang. Body Mass Index). Wskaźnik ten wylicza się według następującego wzoru:

BMI = masa ciała w kilogramach /wysokość ciała w metrach (do potęgi drugiej)2.

Nadwagę rozpoznajemy, gdy wartość BMI mieści się na siatkach centylowych powyżej 95 centyla, a otyłość – powyżej 97 centyla.

Zagrożenia związane z wystąpieniem otyłości u dzieci

Otyłość, może prowadzić do wielu nieprawidłowości – już w okresie dziecięcym. Może być ona również początkiem chorób, które rozwiną się u młodych dorosłych. Aby do tego nie dopuścić, na przykład w przypadku otyłości brzusznej u dzieci ćwiczenia powinny stać się nieodłącznym elementem wdrażanego zdrowego stylu życia.

Zaburzenia, które mogą rozwinąć się w wyniku otyłości to:

  • zaburzenia gospodarki lipidowej;
  • zaburzenia gospodarki węglowodanowej z cukrzycą typu 2, insulinooporność;
  • nadciśnienie tętnicze;
  • stłuszczenie wątroby;
  • zespół policystycznych jajników;
  • bezdech senny;
  • zaburzenia kostno-stawowe związane z przeciążeniem kości i mięśni;
  • zaburzenia emocjonalne;
  • większa predyspozycja do chorób nowotworowych w wieku dorosłym.

Warto podkreślić, że nadwaga i otyłość wśród dzieci związana jest również z większym ryzykiem występowania problemów psychospołecznych i emocjonalnych, zachowań antyspołecznych czy zaburzeń uwagi, problemów w relacjach z rówieśnikami, niską samooceną i problemami w nauce, a także depresją.

Czas na zdrowe zmiany z BeActiveKID!

W związku z rosnącym współcześnie problemem otyłości wśród młodego pokolenia oraz zagrożeniami z tego wynikającymi, powstał ogólnopolski program Ewy Chodakowskiej o nazwie BeActiveKID!, którego partnerem merytorycznym jest Instytut Matki i Dziecka.  Główna misja programu, to promowanie aktywności fizycznej oraz zdrowego stylu życia w grupie docelowej – dzieci i młodzieży, przy zapewnieniu odpowiedniego wsparcia dla osób, które na co dzień współpracują z młodymi ludźmi, takich jak nauczyciele wychowania fizycznego.

Udział w programie jest bezpłatny. Do dyspozycji uczestników projektu przygotowany został pakiet, pozytywnie zaopiniowanych przez ekspertów Instytutu Matki i Dziecka materiałów, zawierających merytoryczne treści i filmy z autorskimi ćwiczeniami, pozwalające na uatrakcyjnienie zajęć wychowania fizycznego w szkołach. Tym samym, zachęcenie dzieci do czynnego uczestnictwa – czyli ruchu.

Zarówno Ewa Chodakowska, jak i Instytut Matki i Dziecka, którego rolą jest codzienna walka o zdrowie i życie najmłodszych – gorąco zachęcają do udziału w projekcie. Czas rozpocząć zdrową walkę o nową, zdrowszą rzeczywistość. Więcej o programie BeActiveKID! znajdziesz tutaj. Zacznij działać już dziś!


Autorka: dr n. med. Alicja Karney – pediatra, Kierownik Oddziału Hospitalizacji Jednego Dnia w Instytucie Matki i Dziecka

Piśmiennictwo:

1. http://www.who.int/dietphysicalactivity/childhood_what/en/
2. http://www.who.int/dietphysicalactivity/childhood_consequences/en
3. Dietz WH. Health consequences of obesity In youth: childhood predictors of adult disease. Pediatrics 1998, 101 (supl.3): 518-525
4. Han JC, Lawlor DA, Kimm SYS, Childhood obesity, The Lancet,2010, Volume 375, No. 9727, 1737–1748, DOI: http://dx.doi.org/10.1016/S0140-6736(10)60171-7
5. Mazur J., Dzielska A., Małkowska-Szkutnik A. Zdrowie i zachowania zdrowotne uczniów 17-letnich na tle zmian w drugiej dekadzie życia. Instytut Matki i Dziecka, 2020
6. Oblacińska A.: Okresy krytyczne dla nadmiernego przyrostu masy ciała w wieku rozwojowym. [W]: Oblacińska A, Weker H (red.): Profilaktyka otyłości u dzieci i młodzieży. Od urodzenia do dorosłości. Wyd. Help-Med. Kraków 2008
7. Raport z międzynarodowych badań WHO, European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI). Nadwaga i otyłość u polskich 8-latków w świetle uwarunkowań biologicznych, behawioralnych i społecznych. Red. Fijalkowska A.Oblacińska A.Stalmach M. 2017

Oceń ten wpis!