Jak śpi noworodek i niemowlę?

W pierwszym okresie po urodzeniu dziecko przesypia większą część doby, jednak wraz z wiekiem czas jego aktywności i czuwania stopniowo się wydłuża. Sen niemowlęcia bywa często dużym wyzwaniem dla rodziców – organizacja snu maluchów znacznie różni się od tego, jak jest zorganizowany  sen dorosłych, a ustalanie rytmu okołodobowego może trwać kilka miesięcy i kosztować sporo nieprzespanych nocy.  

Sen w okresie prenatalnym 

Zachowanie noworodków w dużej mierze przypomina ich aktywność z czasu, kiedy rozwijały się w łonie matek. Badania nad okresem prenatalnym wskazują, że od około 32. tygodnia wieku płodowego można wyodrębnić u rozwijających się dzieci sen spokojny, sen aktywny oraz sen, który nazywa się nieokreślonym. Początkowo sen nieokreślony jest dominującym stanem aktywności, ale w miarę zbliżania się terminowych narodzin jego ilość zmniejsza się na rzecz snu spokojnego. Sen spokojny jest prekursorem snu głębokiego (snu wolnofalowego, NREM), zaś sen aktywny jest niedojrzałą formą przyszłego snu z szybkim ruchem gałek ocznych (REM), a więc fazą snu, w której śnimy. Pod koniec ciąży sen, obok stanów odpowiadających spokojnemu i aktywnemu czuwaniu,  jest dominującym stanem aktywności, przy czym dzieci spędzają tyle samo czasu w śnie aktywnym, ile w śnie spokojnym. 

Co się zmienia po urodzeniu?

Po narodzinach noworodkom i malutkim niemowlętom dostępne są nowe, wyższe stany aktywności związane z okresami wybudzenia, czujność, grymaszenie i płacz.  Organizacja snu początkowo jednak pozostaje podobna do dotychczasowej, czyli bardzo wyraźnie różni się od organizacji snu i rytmu okołodobowego dorosłych. Noworodki nadal spędzają mniej więcej tyle samo czasu w śnie aktywnym, ile w spokojnym. Sen malutkiego dziecka, w przeciwieństwie do snu dorosłych, zaczyna się od snu aktywnego (z ruchem gałek ocznych), z którego maluszek wybudza się znacznie łatwiej niż ze snu spokojnego. Cykle snu w początkowym okresie trwają średnio 50-60 minut, przy czym początkowy, aktywny sen trwa 20-30 minut i przechodzi w sen spokojny, który trwa tak samo długo. Dzieci mogą budzić się między kolejnymi cyklami snu.

Od kiedy czuwanie w dzień i spanie w nocy?

Jednym z podstawowych zadań rozwojowych niemowląt w pierwszych miesiącach życia jest ustalenie rytmu sen-czuwanie i dostosowanie go do rytmu okołodobowego – tak, by okresy snu stopniowo się wydłużały i przypadały na godziny nocne, zaś okresy czuwania przypadały na dzień. W pierwszych miesiącach życia sen najmłodszych niemowląt zaczyna się stopniowo upodabniać  do snu dorosłych. Od drugiego miesiąca życia obserwuje się reorganizację faz snu tak, że niemowlęta zaczynają sen od snu głębokiego, który różnicuje się jak u dorosłych i stopniowo się wydłuża kosztem fazy z szybkim ruchem gałek ocznych, przesuwającej się na koniec cyklu snu. Powoli reguluje się też i stabilizuje rytm stanów aktywności niemowląt. Pod koniec trzeciego miesiąca życia rytm snu nocnego i dziennych drzemek zaczyna być przewidywalny, a pod koniec czwartego miesiąca życia wielu rodziców zauważa wyraźną poprawę w zakresie zdolności do zasypiania i rzadsze wybudzanie się dzieci.

Eliza Kiepura
Eliza Kiepura
Psycholog, dr n. hum. - adiunkt w Zakładzie Wczesnej Interwencji Psychologicznej Instytutu Matki i Dziecka

Mimo ogólnych prawidłowości rozwojowych niemowlęta bardzo różnią się między sobą w zakresie zdolności do regulowania stanów aktywności, przebiegu ustalania rytmu sen-czuwanie, zdolności do usypiania oraz łatwości wybudzania się i progu wrażliwości na różnego rodzaju bodźce.

Przesypianie nocy – z wybudzaniem i bez

W okolicach szóstego miesiąca życia wiele niemowląt potrafi już „przespać noc”, co oznacza, że są one w stanie przespać kilka godzin ciągłym snem w ciągu nocy. Nie zmienia to jednak faktu, że jak wskazują badania przed ukończeniem pierwszego roku życia maluchy wybudzają się średnio do trzech razy w ciągu nocy, a im są młodsze i mniej dojrzałe, tym częściej budzą się z płaczem i potrzebują pomocy rodziców, by ponownie zasnąć. Rytm nocnych wybudzeń jest też związany z rytmem karmienia.

Na szczęście, wraz z wiekiem dzieci zwykle coraz lepiej radzą sobie z samodzielnym zasypianiem i samouspokajaniem. Po ukończeniu pierwszego roku życia większość dzieci jest w stanie przespać noc bez wybudzeń. Z czasem zmniejsza się też liczba godzin snu, a wydłuża się czas czuwania. W pierwszych tygodniach życia dzieci śpią około 16-18 godzin na dobę, pod koniec pierwszego roku życia potrzebują około 14, a pod koniec drugiego roku życia około 13 godzin snu na dobę.

Autor: Eliza Kiepura, psycholog, dr n. hum. –  Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej, Instytut Matki i Dziecka

Literatura:

  1. Bobin-Begue A. (2019). Rhythms in early development. W: G. Apter, E. Devouche, M. Gratier (red.). Early Interaction and Developmental Psychopathology. Volume I: Infancy, Springer, s. 55-86.
  2. Burnham M. M., Goodlin-Jones B.L., Gaylor E.E., Anders T.F.(2002). Night time sleep-wake patterns and selfsoothing from birth to one year of age: a longitudinal intervention study. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 43(6):713-25. 
  3. Goodlin-Jones B.L., Beth L., Burnham M., Gaylor E., Anders T (2001). Night Waking, Sleep-Wake Organization, and Self-Soothing in the First Year of Life. Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics, 22(4):226-33.
  4. Mirmiran M., Maas Y.G., Ariagno R.L. (2003). Development of fetal and neonatal sleep and circadian rhythms. Sleep Medicine Reviews, 7(4):321-34.
  5. Poblano A., Haro R.m Arteaga, C. (2007). Neurophysiologic measurement of continuity in the sleep of fetuses during the last week of pregnancy and in newborns. International journal of biological sciences, 4(1), 23–28.
  6. Peirano P., Algarín C., Uauy R.(2003). Sleep-wake states and their regulatory mechanisms throughout early human development. Journal of Pediatrics, 143(4 Suppl):S70-9.
  7. Sadeh, A., De Marcas, G., Guri, Y., Berger, A., Tikotzky, L., Bar-Haim, Y. (2015). Infant sleep predicts attention regulation and behavior problems at 3-4 years of age. Developmental Psychology, 40 (3), 122-137

Oceń ten wpis!

Rekomendowane produkty