Jak przebiega okres dojrzewania u dziewczynek? Etapy i pierwsze objawy
Ciało dziewczynki zmienia się stopniowo, często, zanim sama zacznie to zauważać, a okres dojrzewania u dziewczynek rzadko przebiega dokładnie „według podręcznika”. Znajomość etapów dojrzewania u dziewczynek pomaga rodzicom odróżnić fizjologiczne zmiany od sygnałów, które warto skonsultować ze specjalistą. W artykule wyjaśniamy, jakie są pierwsze objawy dojrzewania u dziewczynek, kiedy mogą się pojawić i jak zmienia się ciało dziecka na poszczególnych etapach rozwoju. Odpowiadamy też na najczęstsze pytania rodziców dotyczące tempa wzrastania i tego, jak mądrze wspierać córkę w czasie, w którym jej ciało przechodzi szereg, fizjologicznych zmian.
Dojrzewanie dziewczynek w wieku 8 lat – czy to nie za wcześnie? Kiedy rozpoczyna się proces dojrzewania u dziewcząt?
Pytanie o to, kiedy dokładnie zaczyna się okres dojrzewania u dziewcząt, bardzo często pojawia się w gabinetach lekarskich i rozmowach rodziców. Szczególnie wiele wątpliwości pojawia się, gdy rodzice zaczynają obserwować pierwsze objawy dojrzewania u dziewczynki w wieku 8 lat. Warto jednak wiedzieć, że zgodnie z aktualnie obowiązującymi standardami medycznymi dojrzewanie dziewczynek w wieku 8 lat mieści się w granicach normy fizjologicznej, choć dla wielu rodziców bywa to moment zaskakujący.
Za prawidłowy czas rozpoczęcia pokwitania u dziewcząt uznaje się przedział między 8. a 13. rokiem życia, przy czym średni wiek pojawienia się pierwszych objawów dojrzewania to około 10,5. rok życia.
Ekspert radzi
W tym okresie uruchamia się delikatny, ale bardzo precyzyjny mechanizm hormonalny. Przysadka mózgowa zaczyna wydzielać gonadotropiny, które pobudzają jajniki do produkcji estrogenów — hormonów odpowiedzialnych za kolejne etapy dojrzewania u dziewczynek. To właśnie wtedy mogą pojawić się pierwsze objawy dojrzewania u dziewczynek, nawet 8-letnich. Ich intensywność i tempo narastania bywają bardzo indywidualne — u jednych dzieci zmiany pojawiają się subtelnie i stopniowo, u innych są bardziej zauważalne już na wczesnym etapie.
Warto pamiętać, że okres dojrzewania u dziewcząt nie ma jednego „właściwego scenariusza”. Każdy organizm rozwija się we własnym rytmie, a duże znaczenie ma m.in. genetyka — często to przebieg dojrzewania u mamy podpowiada, kiedy pierwsze objawy dojrzewania pojawią się u córki. Jeśli jednak jakiekolwiek objawy wystąpią przed ukończeniem 8. roku życia, jeśli cokolwiek budzi niepokój, zawsze warto skonsultować się z lekarzem.
Co wpływa na moment rozpoczęcia dojrzewania u dziewczynek?
Czas, w którym organizm dziewczynki rozpoczyna proces dojrzewania, zależy od wielu czynników, spośród których najważniejsze to:
- genetyka – jak już wspomniano, wiek rozpoczęcia procesu dojrzewania u mamy często jest dobrym punktem odniesienia i pomaga przewidzieć, kiedy u córki pojawią się pierwsze objawy dojrzewania;
- masa ciała – nadmiar tkanki tłuszczowej (wysokie BMI) może przyspieszać dojrzewanie, ponieważ estrogeny mogą być syntetyzowane również poza jajnikami, w tkance tłuszczowej;
- stan zdrowia i środowisko – dieta, przewlekły stres oraz ogólny stan organizmu wpływają na funkcjonowanie osi podwzgórze–przysadka–gonady i mogą wpływać na proces dojrzewania.
Choć etapy dojrzewania u dziewczynek przebiegają bardzo indywidualnie, brak jakichkolwiek cech dojrzewania do ukończenia 13. roku życia jest sygnałem, by skonsultować się z lekarzem.
Etapy dojrzewania u dziewczynek według skali Tannera – co obserwują lekarze?
Aby obiektywnie ocenić, jak przebiegają etapy dojrzewania u dziewczynek, lekarze posługują się tzw. skalą Tannera. Opisuje ona pięć kolejnych stadiów rozwoju, ocenianych na podstawie widocznych cech zewnętrznych, a nie wieku metrykalnego dziecka.
Źródło: Rosenfield R.L. i wsp. (2008), Atlas fotograficzny okresów dojrzewania, American Academy of Pediatrics; © Elsevier. Za: Pediatria po Dyplomie.
Pierwsze objawy dojrzewania u dziewcząt — rozwój piersi
U około 85% dziewcząt okres dojrzewania rozpoczyna się od thelarche, czyli powiększenia gruczołów piersiowych (stadium 2 w skali Tannera), które charakteryzuje się niewielkim uniesieniem piersi i brodawki oraz powiększeniem jej otoczki. Thelarche pojawia się najczęściej między 10. a 11. rokiem życia, choć rozpoczęcie stopniowego wzrastania piersi u dziewczynek w wieku 8 lat również mieści się w granicach normy fizjologicznej.
Ekspert radzi
Rodzice często zwracają uwagę, że rozwój piersi bywa początkowo asymetryczny – jedna pierś może rosnąć szybciej niż druga. Taka sytuacja, podobnie jak przejściowa tkliwość czy bolesność piersi, jest typowym i fizjologicznym elementem tego, jak przebiegają etapy dojrzewania u dziewczynek.
Na tym etapie, oprócz rozwoju piersi, może pojawić się:
- pierwsze, pojedyncze i proste włosy łonowe, zwykle wzdłuż warg sromowych,
- zmiana zapachu potu,
- początki zmian skórnych, takich jak trądzik.
Te objawy są związane z działaniem androgenów nadnerczowych i stanowią naturalny element wczesnych etapów dojrzewania u dziewczynek.
Etapy dojrzewania u dziewcząt — owłosienie łonowe i pachowe
U ok. 15% dziewcząt pierwsze objawy dojrzewania mogą być inne i rozpocząć się od adrenarche. Jest to moment pojawienia się owłosienia łonowego (pubarche) lub pachowego (axillarche), wynikający z aktywności hormonów nadnerczowych, a nie jajników. Choć najczęściej adrenarche występuje 1–1,5 roku po thelarche (powiększenie piersi), oba procesy mogą zachodzić równolegle i nadal pozostawać prawidłowym elementem okresu dojrzewania u dziewcząt.
Te sygnały są naturalnym elementem tego, jak postępują etapy dojrzewania u dziewczynek i zwykle nie pojawiają się jednocześnie. Dla rodziców kluczowe jest obserwowanie, czy zmiany rozwijają się stopniowo i harmonijnie, co jest typowe dla prawidłowego okresu dojrzewania u dziewcząt.
Do jakiego wieku rosną dziewczyny i jak przebiega skok wzrostowy w okresie dojrzewania u dziewcząt?
Jednym z najbardziej zauważalnych momentów, jakie przynosi okres dojrzewania u dziewcząt, jest wyraźne przyspieszenie tempa wzrastania, czyli tzw. skok wzrostowy. To właśnie on sprawia, że rodzice zaczynają zastanawiać się, do jakiego wieku rosną dziewczyny i czy tempo zmian u ich córki mieści się w granicach normy. Skok wzrostowy nie jest jednak jednorazowym wydarzeniem, lecz procesem rozłożonym w czasie, ściśle powiązanym z kolejnymi etapami dojrzewania u dziewczynek.
Skok wzrostowy a etapy dojrzewania u dziewczynek
U dziewcząt przyspieszenie wzrastania rozpoczyna się stosunkowo wcześnie, zwykle już na stadium 2 rozwoju piersi według skali Tannera, czyli na początku klinicznie widocznego dojrzewania. W tym okresie szczególnie intensywnie rosną kończyny, co może powodować wrażenie chwilowej nieproporcjonalności sylwetki. Szczyt prędkości wzrostu przypada zazwyczaj na stadium 3 rozwoju piersi, a więc około pół roku do roku przed wystąpieniem pierwszej miesiączki.
Ekspert radzi
W czasie skoku wzrostowego dziewczynki mogą osiągnąć przyrost długości ciała rzędu ok. 17–18% swojego ostatecznego wzrostu, a jednocześnie zaczyna się zmieniać sylwetka – miednica stopniowo się poszerza, a rozmieszczenie tkanki tłuszczowej nabiera bardziej kobiecego charakteru. To naturalny element tego, jak przebiegają etapy dojrzewania u dziewczynek, choć dla samych dzieci bywa źródłem dyskomfortu lub niepewności.
Do jakiego wieku rosną dziewczyny?
Odpowiedź na pytanie, do jakiego wieku rosną dziewczyny, nie jest jednoznaczna i zależy przede wszystkim od momentu zakończenia dojrzewania kostnego. Wzrost ustaje wtedy, gdy dochodzi do zarośnięcia chrząstek wzrostowych, co najczęściej ma miejsce między 15. a 18. rokiem życia. Do jakiego wieku rosną dziewczynki, u których okres dojrzewania u dziewcząt rozpoczął się wcześniej np. w 8. roku życia? W takim przypadku zakończenie wzrastania również może nastąpić szybciej, choć nadal mieścić się w granicach normy.
Ekspert radzi
Warto pamiętać, że intensywne tempo wzrastania i szybkie etapy dojrzewania u dziewczynek zwiększają obciążenie układu mięśniowo-szkieletowego. Dlatego w tym czasie szczególnie istotna jest obserwacja postawy ciała dziecka. Pojawienie się asymetrii barków, garbienia się czy bólu pleców może być sygnałem do konsultacji z fizjoterapeutą, który pomoże ocenić, czy rozwój przebiega harmonijnie.
Pierwsza miesiączka (menarche) – ważny etap okresu dojrzewania u dziewcząt
Pierwsza miesiączka, określana medycznie jako menarche, jest jednym z kluczowych momentów okresu dojrzewania u dziewcząt i sygnałem, że organizm dziecka stopniowo osiąga dojrzałość rozrodczą. Najczęściej pojawia się około 12.–13. roku życia, zazwyczaj około 2–3 lata po rozpoczęciu rozwoju piersi, czyli po jednym z pierwszych objawów dojrzewania u dziewczynek. Menarche zwykle występuje także pół roku do roku po szczycie skoku wzrostowego, co dla wielu rodziców bywa pomocną wskazówką przy obserwowaniu tempa rozwoju córki.
W tym artykule piszemy więcej na temat oswajania tematu miesiączki z dojrzewającą córką.
Jak wspierać dziewczynkę w okresie dojrzewania?
W czasie okresu dojrzewania u dziewcząt szczególnie ważna jest uważna obecność dorosłych i gotowość do rozmowy — bez oceniania, porównań i pośpiechu.
Otwarte tłumaczenie tego, jakie etapy dojrzewania u dziewczynek są naturalne i dlaczego ciało zmienia się w określony sposób, pomaga dziecku poczuć się bezpiecznie we własnym ciele.
Warto także zadbać o codzienne podstawy: odpowiednią ilość snu, zbilansowaną dietę, ruch (szczególnie na świeżym powietrzu) oraz możliwość konsultacji ze specjalistą, lekarzem czy psychologiem, jeśli jakiekolwiek objawy, w tym zaburzenia nastroju, podejrzenie depresji w okresie dojrzewania budzą niepokój dziecka lub rodziców.
W tym artykule piszemy więcej o tym, jak rozmawiać z nastolatkiem.
Bibliografia (dostępy do źródeł internetowych z dnia 09.02.2026):
- Bordini B., Rosenfield R.L., Prawidłowy rozwój płciowy: Część II: kliniczne aspekty pokwitania, „Pediatria po Dyplomie”, 2012, nr 01. Link do artykułu.
- Czyżowska K., Zachurzok A., Opóźnione dojrzewanie płciowe u dzieci – na co powinien zwrócić uwagę pediatra, „Pediatria po Dyplomie”, 2024, nr 01. Link do artykułu.
- Gołąb-Jenerał K., Zachurzok A., Zrozumieć przedwczesne dojrzewanie płciowe u dzieci – postępowanie diagnostyczno-terapeutyczne, „Pediatria po Dyplomie”, 2023, nr 02. Link do artykułu.
- Brix N. i in., Timing of puberty in boys and girls: A population-based study, „Paediatric and Perinatal Epidemiology”, 2019, t. 33, nr 1, s. 70–78. DOI: 10.1111/ppe.12507.
- Ferrari V., Stefanucci S., Ciofi D., Stagi S., Analysis of the Timing of Puberty in a Recent Cohort of Italian Girls: Evidence for Earlier Onset Compared to Previous Studies, „Journal of Pediatric and Adolescent Gynecology”, 2022, t. 35, s. 23–29. DOI: 10.1016/j.jpag.2021.06.007.
- Hvidt J.J. i in., Breast feeding and timing of puberty in boys and girls: A nationwide cohort study, „Paediatric and Perinatal Epidemiology”, 2021, t. 35, nr 5, s. 578–589. DOI: 10.1111/ppe.12767.
- Lunddorf L.L.H. i in., Characteristics of Puberty in a Population-Based Sample of Danish Adolescents, „Journal of Adolescent Health”, 2024, t. 74, s. 657–664. DOI: 10.1016/j.jadohealth.2023.10.005.
Konsultacja medyczna
