Soki i owoce w diecie dziecka

Rodzice maluchów mają mnóstwo pytań dotyczących dziecięcej diety, zwłaszcza na etapie jej rozszerzania w okresie niemowlęcym. Czym warto się kierować wybierając owoce dla dziecka? Od kiedy można maluchowi podawać surowe owoce? Jakie owoce dla 7- czy 8-miesięcznego dziecka będą najbardziej odpowiednie? Wiele wątpliwości dotyczy soków owocowych i warzywnych. Czy i jaki sok dla niemowlaka kupić? Czy zdrowszy jest sok z buraka, czy sok z marchewki? A może raczej wybrać dla niemowlaka sok z malin?

Aby dziecko mogło prawidłowo się rozwijać, rodzice powinni dbać o jego odpowiednie żywienie. Właściwe żywienie dziecka zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób cywilizacyjnych, np. otyłości, cukrzycy czy nadciśnienia – nie tylko w dzieciństwie, ale również w wieku dorosłym. W diecie dzieci ważnym składnikiem są owoce jako źródło witamin, zwłaszcza witaminy C, beta-karotenu, kwasu foliowego, a także składników mineralnych oraz błonnika, głównie pektyn. Soki z owoców to jednak nie to samo, co owoce, dlatego, zgodnie z aktualnymi zaleceniami żywieniowymi, nie powinny być traktowane jako ich zamiennik, zwłaszcza w przypadku niemowląt i dzieci. Uwaga! Potoczne określenie “niemowlak” zamiast „niemowlę” występuje w tym tekście ze względu na jego częstą obecność w pytaniach od rodziców poszukujących odpowiedzi w internecie.

Owoce dla niemowlaka: kiedy zacząć je podawać?

Pierwsze pokarmy uzupełniające należy wprowadzać pomiędzy 17. a 26. tygodniem życia dziecka, czyli pomiędzy początkiem 5. i 7. miesiąca życia. Zgodnie z zasadami rozszerzania diety niemowląt, pierwszymi produktami mogą być kaszki, warzywa, następnie owoce. Po akceptacji pierwszych posiłków z warzyw, w postaci np. warzywnego puree czy zupy jarzynowej przychodzi czas na dołączenie do diety przecieru z owoców.

Jakie owoce może jeść niemowlę?

Pierwsze owoce dla niemowlęcia najlepiej podawać pojedynczo, zaczynając od małych ilości, np. 2-4 łyżeczek. Jakie owoce dla niemowlaka są najlepsze? Przede wszystkim powinny być świeże i dojrzałe. Jak najlepiej takie owoce podawać? Zalecane jest skrobane lub starte jabłko, gruszka, rozgnieciony lub zmiksowany banan. Niemowlętom, które umieją samodzielnie siedzieć, tj. ok. 6-7 miesiąca życia, owoce można próbować podawać w postaci małych, miękkich cząstek – tak, by dziecko łatwo mogło chwycić je w rączkę. Większość niemowląt w wieku 7-8 miesięcy opanowuje jedzenie miękkich owoców w kawałkach. Plasterek banana, cienki plasterek jabłka lub miękkiej gruszki – w takiej formie świeże owoce będą odpowiednie dla 7- czy 8-miesięcznego dziecka.

Od kiedy surowe owoce dla niemowlaka?

Na początku rozszerzania diety, młodszym niemowlętom podaje się owoce gotowane, przetarte lub zmiksowane, np. rozgotowane jabłko, tarte jabłko, gruszkę, zmiksowany banan. Starszym niemowlętom można przygotowywać owoce drobno posiekane lub rozdrobnione, a także w formie miękkich kawałków, podawanych do rączki. Przykładowe owoce dla niemowlaka oraz sposób ich przygotowania przedstawia poniższa tabela.

Tabela: Owoce dla niemowląt oraz sposoby ich przygotowania i podawania

Rodzaj owocówSposób przygotowaniaSposób podawania
 

Jabłka, gruszki, morele, brzoskwinie

 

Owoce umyć, obrać ze skórki, przekroić, usunąć pestki/gniazda nasienne, pokroić w cząstki●       Przetarte/zmiksowane

●       Rozgniecione

●       Posiekane

●       Miękkie kawałki/Cząstki podawane do rączki

W pierwszym etapie podawania owoców powinny być one krótko gotowane na parze lub w niewielkiej ilości wody.

 

Maliny, porzeczki, jagody, truskawki

Owoce przebrać, dokładnie opłukać pod bieżącą wodą, usunąć części zielone (szypułki, listki)

Ile owoców dla dziecka powyżej 1. roku życia?

Dziecko powyżej 1. roku życia powinno otrzymywać około 250 g owoców dziennie.
Przykłady orientacyjnych wielkości porcji owoców, zalecanych do spożycia dla dziecka w ciągu dnia:

  • jabłko (małe) – 1 sztuka – 100 g,
  • morela (mała) – 1 sztuka – 50 g,
  • banan (mały) – 1/2 sztuki – 60 g,
  • maliny – 1/2 szklanki – 60 g.

Najlepiej podawać świeże owoce, dojrzałe lub po krótkim ugotowaniu, co pozwala zachować ich wartość odżywczą, a także smak i konsystencję. Mogą stanowić dodatek do podstawowych posiłków, np. śniadania czy kolacji lub być głównym składnikiem II śniadania lub podwieczorku.

Owoce w całodziennej diecie dziecka

Jakie owoce są polecane w diecie dziecka?

  • Fioletowo-purpurowe: borówki, czarne jagody i porzeczki winogrona, śliwki
  • Czerwone: arbuz, maliny, czereśnie, truskawki, porzeczki, poziomki, wiśnie, żurawina, jeżyny
  • Żółto-pomarańczowe, białe oraz zielone: ananas, brzoskwinia, banan, grejpfrut, cytryna, pomarańcza, morela, melon, nektarynki, gruszka, jabłko, winogrona, agrest, kiwi.

Przygotowując dla malucha takie owoce, jak np. śliwki, wiśnie, czereśnie, morele, brzoskwinie, pamiętaj o rozdrobnieniu na cząstki i usunięciu pestek. 

Dlaczego lepsze są owoce niż soki?

Pod względem wartości odżywczej owoce są dużo korzystniejsze niż przygotowane z nich soki. Owoce są nie tylko wartościowym źródłem naturalnych witamin i składników mineralnych, naturalnych cukrów i innych związków wykazujących szerokie działanie prozdrowotne (polifenole, karotenoidy, fitoncydy). Owoce zawierają także rozpuszczalny błonnik, korzystnie wpływający na perystaltykę jelit i uczucie sytości. Niemowlętom należy podawać skrobane jabłko, przeciery owocowe, a nie soki. Podawanie soków, zwłaszcza niemowlętom i małym dzieciom może mieć wpływ na zmniejszenie objętości spożywanego mleka.

Czy niemowlę może pić soki?

Zgodnie z zaleceniami Amerykańskiej Akademii Pediatrii (2017) i Polskich Ekspertów (2020), dzieciom nie należy podawać soków przed ukończeniem 1. roku życia. Aktualnie uważa się, że w diecie niemowląt sok może być podawany zgodnie z zaleceniem lekarza, np. w leczeniu dietetycznym zaparć. Przy braku wskazań medycznych, sok dla niemowlaka  – malinowy, z buraka, czy też inny, należy zastąpić przecierem warzywnym, warzywno-owocowym i lub miękkimi cząstkami świeżych owoców.

Soki dla dzieci – jakie?

Dzieci między 1. a 3. rokiem życia mogą otrzymywać w określonych ilościach soki, w których udział owoców i/lub warzyw wynosi 100%. Nie zaleca się napojów i nektarów. Mają mniejszą wartość odżywczą oraz dodatek cukrów i/lub soli. Zawarty w nich sok z owoców/warzyw stanowi jedynie niewielką część ich składu. W żywieniu dziecka poleca się soki przecierowe ze świeżych owoców przygotowane tuż przed podaniem.

Sok dla dziecka powinien być produktem naturalnym, przygotowanym w domu. Najbardziej wartościowe są soki przecierowe na bazie świeżych owoców, pochodzących z kontrolowanych upraw, podawane od razu po przyrządzeniu. Tak przygotowany np. sok z malin będzie zdrowszy niż sok malinowy kupiony w sklepie. Domowych soków dla dzieci nie należy dosładzać. Sok w codziennej diecie należy traktować jako część posiłku, a nie jako napój do zaspokajania pragnienia. Taką funkcję w diecie dziecka powinna pełnić wyłącznie woda.

Aleksandra Świeboda
Aleksandra Świeboda
Kierownik Działu Ocen i Rozwoju Współpracy w Instytucie Matki i Dziecka

Ile soku może pić małe dziecko?

Zgodnie ze stanowiskiem lekarzy pediatrów spożycie soków w diecie dzieci powinno być limitowane i w zależności od wieku wynosić:

  • dla dzieci powyżej 1. do 3. roku życia – maksymalnie do 120 ml (1/2 szklanki)
  • dla dzieci w wieku od 4 do 6 lat – od 120 ml do maksymalnie 180 ml (1/2-3/4 szklanki)
  • dla starszych dzieci i nastolatków – do 240 ml (1 szklanka).

Warto pamiętać, że porcja 120 ml soku z miąższem odpowiada połowie dziennego zapotrzebowania na owoce. Taką ilość soku otrzymujemy na przykład ze średniej wielkości pomarańczy.

Jak przygotować sok dla dziecka?

Świeży sok można otrzymać łącząc np. warzywa z owocami. Wystarczy zmiksować lub zetrzeć i odcisnąć świeżą marchewkę, a następnie  połączyć powstały sok z owocami, np. jabłkiem/brzoskwinią/pomarańczą czy malinami. Sok z marchewki można przygotować również bez dodatku owoców. Niezależnie od użytych składników, uzyskany sok należy podać dziecku w ilości dostosowanej do wieku, bezpośrednio po przygotowaniu.

Małgorzata Strucińska
Małgorzata Strucińska
Dietetyk, Specjalista w zakresie żywienia, Zakład Żywienia, Instytut Matki i Dziecka

Małe dzieci nie powinny otrzymywać soku w butelce. Należy podawać je w kubku. Stosowanie naczyń typu „kubek niekapek” lub „kubek z pokrywką i słomką” umożliwia sączenie soku przez cały dzień, co może zwiększać ryzyko wystąpienia próchnicy. Również z tego powodu niewłaściwe jest podawanie dzieciom soku do picia w nocy.

Wielu rodziców zastanawia się też, czy owoce, a więc i soki owocowe, podawać dziecku rano czy wieczorem. Dziecku należy podawać sok łyżeczką lub pozwolić mu wypić porcję z kubeczka w czasie posiłku, zawsze w ciągu dnia, a nigdy przed snem lub w nocy.

Soki pasteryzowane – jakie?

W diecie dzieci można wykorzystywać gotowe soki przeznaczone dla dzieci. Najlepiej, aby były to przecierowe soki 100 %, pasteryzowane. Gotowe soki dla dzieci nie powinny zawierać dodatku cukru, syropu glukozowo-fruktozowego lub innych substancji słodzących. Dopuszczalne są wyłącznie naturalne cukry pochodzące z owoców. Owoce do produkcji soków pochodzą z upraw poddanych szczególnej kontroli. Na etykiecie produktu umieszczona jest informacja co do wskazań wieku dziecka. Oprócz soków z dobrze znanych owoców, takich jak maliny, truskawki czy jabłka, popularnością cieszy się również np. sok z pomarańczy.

Niezależnie od rodzaju owoców, najlepszy wybór dla dzieci to 100% soki przecierowe, pasteryzowane, bez dodatku cukru.

Dlaczego nadmierna podaż soków jest niewskazana w żywieniu dzieci?

Słodki smak soków jest przez dzieci chętnie akceptowany. Sprzyja to nadmiernej jego podaży w diecie, co w konsekwencji może prowadzić do nieprawidłowego stanu odżywienia – zarówno niedożywienia, jak i nadwagi/otyłości. Nadmierna podaż soków i związana z tym duża ilość cukrów w diecie dzieci może także być przyczyną występowania zaparć lub też nasilać procesy fermentacyjne i sprzyjać występowaniu biegunek.


Autorka: Małgorzata Strucińska – dietetyk, specjalistka w zakresie żywienia, Zakład Żywienia Instytutu Matki i Dziecka.

 Źródła:

  1. Poradnik żywienia dziecka w wieku od 1. do 3. roku życia https://imid.med.pl/files/imid/Do%20pobrania/Poradnik%20%C5%BCywienia%20dzieci_1-3_IMiD_FINAL.pdf
  2. Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Hanna Szajewska, Piotr Socha, Andrea Horvath, Anna Rybak, Bartłomiej M. Zalewski, Magdalena Nehring-Gugulska, Hanna Mojska, Mieczysława Czerwionka-Szaflarska, Danuta Gajewska, Ewa Helwich, Teresa Jackowska, Janusz Książyk, Ryszard Lauterbach Dorota Olczak-Kowalczyk, Halina Weker. Standardy Medyczne/Pediatria 2021 T. 18  DOI:10.17444/SMP2021.18.02
  3. Szajewska H., Horvtah A.: Żywienie i leczenie żywieniowe dzieci i młodzieży. Medycyna Praktyczna, Kraków 2017.
  4. Heyman MB., Abrams SA, Section on Gastroenterology, Hepatology and Nutrition, Committee on Nutrition, American Academy of Pediatrics.: Fruit juice in infants, children, and adolescents: current recommendations. Pediatrics 139,6, 2017. http://pediatrics.aappublications.org/content/pediatrics/early/2017/05/18/peds.2017-0967.full.pdf
  5. David M, Krol MD, Section of Oral Health, American Academy of Pediatrics.: Maintaining and Improving the Oral Health of Young Children. Pediatrics 134, 1224-1229, 2014. http://pediatrics.aappublications.org/content/pediatrics/134/6/1224.full.pdf
  6. Weker H., Strucińska M., Barańska M., Więch M., Riahi A.: Modelowa racja pokarmowa dziecka w wieku poniemowlęcym-uzasadnienie wdrożenia. Standardy medyczne/Pediatria, 10, 662-675, 2013. http://www.standardy.pl/artykuly/id/667#
  7. http://www.imid.med.pl/images/dopobrania/Zywienie_niemowlat_www.pdf
  8. http://www.imid.med.pl/images/do-pobrania/poradnik.pdf
  9. http://www.imid.med.pl/images/do-pobrania/poradnik_internet.pdf
  10. http://www.kups.org.pl/index/?id=6ae07dcb33ec3b7c814df797cbda0f87

 

Oceń ten wpis!