Leki w ciąży: co jest bezpieczne, a na co należy uważać?

25 maja 2022

W czasie ciąży, większość kobiet zwraca szczególną uwagę na odpowiednią dietę, rezygnację z używek lub innych szkodliwych czynników oraz rozważnie dobiera sobie formy aktywności fizycznej. Wynika to oczywiście z powszechnej wiedzy o ogromnym wpływie środowiska wewnątrzmacicznego na jakość rozwoju wzrastającego człowieka. Wiemy, jak ważne miejsce zajmuje dobry stan zdrowia przyszłej mamy dla optymalnego rozwoju jej dziecka.

Znane są w większości czynniki, które mogą zaszkodzić prawidłowemu przebiegowi ciąży. Wśród nich dużą grupę stanowią leki, które jako substancje chemiczne mogą nie tylko przenikać przez łożysko, ale również wpływać na rozwijający się płód, w sposób bardziej nieprzewidywalny, niż spodziewalibyśmy się u dorosłej osoby. Zapraszamy do zapoznania się z niniejszym artykułem. Dowiesz się z niego między innymi, jakie leki można bezpiecznie stosować w ciąży i czy istnieją leki zabronione np. w pierwszym trymestrze ciąży.

Ciąża a leczenie

Leczenie czasem błahych, powszechnych w populacji schorzeń bywa u ciężarnych dużym wyzwaniem. Wiadomo, że ogromna grupa leków nie może być stosowana przez kobiety ciężarne. Wynika to nie tylko z racji ich bezpośredniego wpływu na rozwijający się w macicy płód i możliwości uszkodzenia tworzących się narządów, ale również ze zmiany farmakokinetyki, a więc sposobu metabolizowania różnych leków w organizmie przyszłej mamy.

Bezpieczeństwo stosowania leków w okresie ciąży i karmienia piersią 

FDA – Amerykańska Agencja Żywności i Leków, by ułatwić podejmowanie decyzji terapeutycznych, stworzyła klasyfikację leków, dzieląc je na kategorie, w zależności od bezpieczeństwa ich stosowania w okresie ciąży i karmienia piersią. Podział ten bazuje w dużej mierze na doświadczeniach klinicystów zebranych na przestrzeni lat.

Klasyfikacja leków wg FDA:

  • Kategoria A: Przeprowadzone u kobiet w ciąży badania kontrolowane nie wykazały szkodliwego działania leków na płód;
  • Kategoria B: Badania na zwierzętach nie wykazały ryzyka dla płodu lub wykazały ryzyko, lecz nie potwierdzono tego u kobiet ciężarnych;
  • Kategoria C: W badaniach, przeprowadzonych na zwierzętach, wystąpiło działanie niepożądane na płód, lecz brak jest badań kontrolowanych u kobiet ciężarnych;
  • Kategoria D: Istnieje udokumentowane ryzyko szkodliwego działania leków na płód;
  • Kategoria X: Udokumentowane działanie szkodliwe na płód u ludzi i ryzyko stosowania u kobiety ciężarnej przewyższa wszelkie możliwe korzyści.

Leki z kategorii A i B można bezpiecznie stosować u kobiet w ciąży. Jednak, w przypadku leków z kategorii C stosuje się je tylko wtedy, gdy korzyść wynikająca z ich użycia u matki, przewyższa ryzyko niepożądanego działania u płodu. Jeśli chodzi o kategorię D, leki te można stosować u kobiet ciężarnych wyłącznie w stanach zagrażających życiu matki. Natomiast leki z kategorii X są bezwzględnie przeciwwskazane u pacjentki ciężarnej lub starającej się o potomstwo.

Leki bezzwględnie zakazane u kobiet w ciąży i starających się o dziecko

Farmaceutyki z grupy X prowadzą do znacznego uszkodzenia zarodka lub płodu i poronienia. W tej grupie znajdują się m.in.:

  • statyny, fibraty;
  • estrogeny, testosteron, antyandrogeny;
  • metotreksat;
  • jod radioaktywny;
  • rybawiryna;
  • pochodne witaminy A;
  • benzodiazepiny;
  • warfaryna;
  • misoprostol;
  • ergotamina;
  • leflunomid, raloksyfen;
  • szczepienia MMR: odra, różyczka, świnka.

Wszystkie powyższe leki mogą więc prowadzić do poronienia i utraty ciąży i są zabronione. Niezależnie od tego, czy chcesz zastosować je w pierwszym trymestrze ciąży, czy kolejnych.

Farmaceutyki ponadto mogą zmieniać swoją kategorię w zależności od trymestru ciąży. Przykładem są niesterydowe leki przeciwzapalne, które jako leki drugiego wyboru mogą być stosowane w drugim trymestrze ciąży, ale już w trzecim są przeciwskazane z powodu ryzyka przedwczesnego zamknięcia przewodu Botalla, koniecznego do prawidłowego funkcjonowania krążenia płodu.

Czy leki są zabronione w pierwszym trymestrze ciąży? 

Katarzyna Opuchlik

Specjalista położnictwa i ginekologii, Klinika Położnictwa i Ginekologii, Instytut Matki i Dziecka

Ekspert radzi:

Najbardziej newralgicznym czasem jest okres organogenezy, czyli powstawania kolejnych narządów zarodka, który ma miejsce w pierwszym trymestrze ciąży. W tym czasie wiele czynników środowiskowych i farmakologicznych może mieć niekorzystny wpływ na rozwój powodując poronienia lub wady wrodzone u płodu. Jest to więc okres, w którym unikamy zażywania leków bez konsultacji z lekarzem.

W razie konieczności, stosowane są leki uważane za najbezpieczniejsze dla zarodka i tym samym najmniej ingerujące w jego rozwój. Wiedzę na temat ich bezpieczeństwa zdobyto na podstawie doświadczeń klinicystów oraz znajomości farmakokinetyki, która pozwala określić, czy dana substancja przenika przez łożysko.

Jakie leki można bezpiecznie stosować w ciąży?

Jedna z częstszych sytuacji wymagających leczenia jest infekcja górnych dróg oddechowych, czyli przeziębienie. Nie zawsze można bez zwłoki skontaktować się ze swoim lekarzem prowadzącym. Warto więc, wiedzieć, jakie substancje można bezpiecznie stosować na początku rozwijającej się infekcji. Leczenie powinno bazować na naturalnych składnikach. Znamy korzystne działanie czosnku, imbiru oraz naturalnych źródeł witaminy C. Powszechnie dostępne są preparaty roślinne dedykowane kobietom w ciąży łagodzące ból gardła. W razie gorączki lub dolegliwości bólowych, lekiem uznanym za najbezpieczniejszy jest paracetamol.

Rekomendowane produkty

Aleksandra Świeboda

Kierownik Działu Ocen i Rozwoju Współpracy w Instytucie Matki i Dziecka

Infekcje grzybicze w ciąży

Kolejnym problemem zdrowotnym, z którym może borykać się ciężarna są infekcje grzybicze pochwy. Leki do stosowania miejscowego, na bazie klotrimazolu będą najlepszym wyborem, również z powodu swojej dostępności w aptece.

Zakażenia układu moczowego

W okresie ciąży mogą częściej pojawiać się zakażenia układu moczowego. Warto pamiętać, ze stosowana powszechnie w populacji furagina, nie może być podawana ciężarnym w I i III trymestrze. Dlatego w oczekiwaniu na kontrolę ginekologiczną można spożywać jedynie preparaty zakwaszające mocz, np. z żurawiną.

Co na nudności i wymioty?

Nudności i wymioty to bardzo charakterystyczny objaw towarzyszący ciąży, nasilony zwłaszcza w jej pierwszym trymestrze. Nie zaleca się rutynowego stosowania leków przeciwwymiotnych w tym czasie. Metodą z wyboru jest włączenie imbiru do diety. Jedynie w sytuacji znacznego nasilenia problemu, utraty masy ciała, ryzyka odwodnienia, czy poważnych zaburzeń elektrolitowych, stosuje się farmakoterapię, pod opieką lekarza prowadzącego.

Wzdęcia a ciąża

W związku z grą hormonalną, innym częstym problemem w okresie ciąży mogą być wzdęcia. Preparaty zmniejszające napięcie powierzchniowe, takie jak simetykon działają tylko w obrębie jelita. Mogą więc być bezpiecznie stosowane na każdym etapie ciąży.

Witaminy

Zastrzeżenia mogą również dotyczyć preparatów witaminowych, wybieranych samodzielnie przez kobiety planujące koncepcję lub będące już w ciąży. W tym przypadku, preparaty wielowitaminowe nie są najlepszym wyborem. Wskazane jest raczej stosowanie się do zasady: im mniej tym lepiej. W pierwszym trymestrze najczęściej wystarczający jest kwas foliowy lub jego forma aktywna – metafolin, witamina D3 oraz jod. W kolejnych trymestrach dołączamy kwasy omega-3 i, w zależności od wskazań, żelazo, witaminy z grupy B, magnez, czy potas.

Choroby przewlekłe a leczenie w ciąży

Katarzyna Opuchlik

Specjalista położnictwa i ginekologii, Klinika Położnictwa i Ginekologii, Instytut Matki i Dziecka

Ekspert radzi:

W przypadku chorób przewlekłych, znanych i leczonych jeszcze przed ciążą sytuacja może być trudna. Każda pacjentka wymaga indywidualnego podejścia i stałej współpracy położnika ze specjalistą w danym zakresie. Każda ciąża powinna być zaplanowana i omówiona z lekarzem prowadzącym jeszcze na etapie przedkoncepcyjnym, może bowiem istnieć konieczność zmiany leków i dostosowania procesu terapeutycznego.

Najczęstszą chorobą przewlekłą dotykającą kobiety w wieku rozrodczym jest niedoczynność tarczycy. W leczeniu choroby używa się lewotyroksyny, a więc hormonu tarczycy, który może być również bezpiecznie stosowany w ciąży. Hormon ten jest wręcz konieczny do prawidłowego przebiegu ciąży.

Do leków, które można stosować w ciąży należą poza tym progesteron, kwas acetylosalicylowy, czyli aspiryna oraz heparyny drobnocząsteczkowe, jako preparaty przeciwkrzepliwe. Leki te, przy odpowiednich wskazaniach, są nie tylko bezpieczne, ale często umożliwiają utrzymanie ciąży.

Konsultuj z lekarzem swoje leczenie

Temat bezpieczeństwa stosowania leków w ciąży jest dość trudnym i obszernym zagadnieniem. Najlepszym rozwiązaniem jest indywidualne omówienie stosowanych farmaceutyków ze swoim lekarzem, jeszcze przed rozpoczęciem starań o ciążę lub na pierwszej wizycie w ciąży. W codziennych wyborach metod suplementacji i leczenia najbezpieczniej jest trzymać się zasady im mniej tym lepiej, szczególnie w I trymestrze ciąży.

 

 

Autor

Katarzyna Opuchlik

Specjalista położnictwa i ginekologii, Klinika Położnictwa i Ginekologii, Instytut Matki i Dziecka

Dofinansowanie UE
Informujemy, iż w celu realizacji usług dostępnych w naszym serwisie, optymalizacji jego treści oraz dostosowania serwisu do Państwa indywidualnych potrzeb korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych użytkowników. Pliki cookies można kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszego serwisu internetowego, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż użytkownik akceptuje stosowanie plików cookies. Więcej informacji zawartych jest w polityce prywatności serwisu.
Akceptuję