Kalendarz szczepień obowiązkowych i zalecanych — w jakim wieku szczepić dziecko?
Szczepienia to jeden z najskuteczniejszych sposobów ochrony zdrowia dzieci przed groźnymi chorobami zakaźnymi. Rodzice często pytają, jakie są szczepienia obowiązkowe, a jakie są zalecane dla dzieci? Czym różnią się szczepienia obowiązkowe i zalecane? W jakim wieku należy wykonać poszczególne szczepienia u dziecka oraz jak wygląda aktualny kalendarz szczepień na 2026 rok? W tym artykule w przystępny sposób wyjaśniamy, jakie szczepienia dla dzieci są obowiązkowe, a które warto rozważyć jako dodatkową ochronę (szczepienia zalecane), kiedy je wykonać oraz jakie mogą być ich orientacyjne ceny.
Szczepienia obowiązkowe i zalecane — po co szczepić dzieci?
Szczepienia stanowią obecnie najistotniejszy element profilaktyki, który pozwala na skuteczną walkę z rozprzestrzenianiem się niektórych, niebezpiecznych bakterii i wirusów. Głównym zadaniem szczepień ochronnych jest zapewnienie dzieciom maksymalnej możliwej ochrony przed zachorowaniem. Dzięki szczepieniom obowiązkowym i zalecanym dla dzieci możliwe jest nie tylko zapobieganie infekcjom, ale przede wszystkim unikanie ciężkich powikłań o trudnym rokowaniu oraz eliminowanie wysokich kosztów związanych z późniejszym leczeniem.
Ekspert radzi
Szczepienia to najtańszy i najbardziej efektywny sposób zwalczania chorób zakaźnych w skali całego społeczeństwa. Poza ochroną pojedynczych osób, ich celem jest całkowite wyeliminowanie konkretnych schorzeń z populacji. Kluczowym aspektem jest budowanie odporności populacyjnej, która powstaje, gdy zaszczepionych jest ponad 90% członków populacji. Taka sytuacja stwarza barierę ochronną dla osób, które z przyczyn medycznych, na przykład z powodu chorób nowotworowych, same nie mogą zostać zaszczepione.
Czym różnią się szczepienia obowiązkowe i zalecane dla dzieci? – finansowanie, prawo i cel ochrony
Różnice między szczepieniami obowiązkowymi a zalecanymi dla dzieci budzą wiele pytań wśród rodziców. Dotyczą one nie tylko kosztów, ale także charakteru prawnego, celu zdrowotnego oraz sposobu ich realizacji. Zrozumienie tych różnic pomaga świadomie korzystać z kalendarza szczepień i lepiej zaplanować z lekarzem, kiedy — w jakim wieku — wykonać konkretne szczepienia u dziecka.
Szczepienia obowiązkowe i zalecane dla dzieci – finansowanie i ceny szczepionek
Szczepienia obowiązkowe dla dzieci
Są bezpłatne, finansowane ze środków publicznych w ramach Programu Szczepień Ochronnych. Szczepionki te są dostępne bezpośrednio w przychodniach i nie wymagają zakupu w aptece. Rodzice decydujący się na inne preparaty w danym cyklu szczepień np. wysokoskojarzone szczepionki 5w1 lub 6w1 (minimalizują ilość wkłuć) powinni wziąć pod uwagę ich ceny, które mogą wynosić od kilkudziesięciu do kilkuset złotych za jedną dawkę. Ceny poszczególnych szczepionek mogą się różnić między aptekami i placówkami medycznymi — dlatego warto porównać oferty.
Ekspert radzi
Decyzja o wyborze konkretnego preparatu w ramach kalendarza szczepień obowiązkowych wiąże się z koniecznością jego stosowania w całym cyklu szczepień. Zmiana szczepionki refundowanej na szczepionkę skojarzoną (odpłatną) w trakcie realizacji schematu z kalendarza szczepień nie jest zalecana i zwykle niemożliwa organizacyjnie.
Szczepienia zalecane dla dzieci
Są w większości odpłatne – rodzice wykupują preparat w aptece na receptę, którą uzyskuje się w przychodni. Wyjątkiem są wybrane programy finansowane publicznie, np. szczepienia przeciw HPV dla dzieci w określonym wieku, przeciw COVID-19, czy sezonowe szczepienia przeciw grypie. W praktyce oznacza to, że różnice między szczepieniami obowiązkowymi i zalecanymi dotyczą głównie sposobu ich finansowania.
Obowiązkowe szczepienia dzieci – kiedy są wymagane prawnie, a kiedy są dobrowolne?
Obowiązkowe szczepienia dzieci wynikają z przepisów prawa i dotyczą wszystkich osób przebywających w Polsce, zwłaszcza dzieci i młodzieży do 19. roku życia.
Rodzice mają obowiązek dopilnować, aby dziecko zostało zaszczepione zgodnie z kalendarzem szczepień i w odpowiednim czasie, kiedy (w jakim wieku) przewidują to zalecenia. Uchylanie się od szczepień obowiązkowych może skutkować konsekwencjami administracyjnymi np. karą grzywny.
Natomiast szczepienia zalecane dla dzieci mają charakter dobrowolny. Oznacza to, że decyzja o ich wykonaniu należy wyłącznie do rodziców lub opiekunów prawnych. Lekarz może je rekomendować, ale nie ma możliwości ich narzucenia, nawet jeśli wynikają z aktualnej wiedzy medycznej. Warto pamiętać, że szczepienia zalecane są traktowane jako równie istotna inwestycja w zdrowie, co szczepienia obowiązkowe dla dzieci.
Kalendarz szczepień obowiązkowych dla dzieci na 2026 rok — kiedy i na co dzieci są szczepione?
Przed każdym szczepieniem, dziecko powinno zostać zbadane przez lekarza, ponieważ szczepimy tylko zdrowe dzieci. Kolejność szczepień (w jakim wieku i kiedy dokładnie zostanie dokładnie podana określona szczepionka) wyznacza Kalendarz Szczepień na dany rok, jednak — jak już wspomniano w artykule — rodzic ma możliwość wyboru rodzaju szczepionki, którą zostanie zaszczepione jego dziecko (preparat bezpłatny, refundowany lub szczepionka płatna, np. skojarzona szczepionka 6w1).
Kiedy z jakiegoś powodu szczepień obowiązkowych nie można wykonać zgodnie z zaleceniami kalendarza szczepień na dany rok (zwykle z powodu stanu zdrowia dziecka), stosuje się indywidualny schemat szczepień dla danego pacjenta.
Poniżej przedstawiamy kalendarz szczepień obowiązkowych na 2026 rok z dokładnym wykazem, w jakim wieku dziecko powinno zostać zaszczepione, zgodnie z rekomendacjami:
- Pierwsza doba po narodzinach: Dziecko otrzymuje szczepionkę na gruźlicę (BCG) oraz pierwszą dawkę szczepienia przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (WZW typu B).
Ekspert radzi
W niektórych sytuacjach medycznych lekarz może zdecydować o odroczeniu pierwszej dawki szczepienia przeciw WZW typu B do 7.–8. tygodnia życia dziecka. Dotyczy to noworodków, których matki miały w ciąży oznaczony wysoki poziom przeciwciał anty-HBs. Taka decyzja może zostać podjęta wyłącznie przez lekarza w oddziale noworodkowym, na podstawie dokumentacji medycznej ciężarnej.
- 2. miesiąc życia (po 6. tygodniu): Rozpoczyna się cykl obowiązkowych szczepień dla dzieci szczepień przeciw rotawirusom, drugą dawkę przeciw WZW typu B, a także pierwsze dawki przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (DTP), Hib oraz pneumokokom. Jeśli zdecydujemy się na szczepionkę wysokoskojarzoną 5w1 lub 6w1, ceny wahają się w granicach ok. 220–330 zł za dawkę.
- 4. miesiąc życia: Podaje się kolejne dawki sczepień obowiązkowych dla dzieci przeciw rotawirusom, błonicy, tężcowi i krztuścowi, Hib i pneumokokom oraz pierwszą dawkę szczepionki przeciw polio (IPV).
- 5. – 6. miesiąc życia: Kontynuacja szczepień przeciw rotawirusom (jeśli schemat wymaga 3 dawek) oraz trzecia dawka przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi oraz Hib.
- 6. – 7. miesiąc życia: Podanie drugiej dawki szczepionki przeciw polio oraz trzeciej dawki szczepionki przeciw WZW typu B.
- 13. – 15. miesiąc życia: Pierwsze szczepienie przeciw odrze, śwince i różyczce (MMR) oraz dawka uzupełniająca przeciw pneumokokom.
- 16. – 18. miesiąc życia: Dawki uzupełniające przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi, Hib oraz polio.
- 6. rok życia: Pierwsze dawki przypominające szczepienia przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (szczepionka z bezkomórkowym komponentem krztuśca – DTaP), polio (IPV) oraz odrze, śwince i różyczce (MMR).
- 14. rok życia: Kolejna dawka przypominająca szczepienia obowiązkowego dla dzieci przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (ze zmniejszoną ilością antygenów – Tdap).
- 19. rok życia: Ostatnia dawka przypominająca szczepienia przeciw błonicy i tężcowi (Td), zamykająca cykl obowiązkowych szczepień w wieku dziecięcym.
Ważna uwaga: Szczepienie przeciw ospie wietrznej jest obowiązkowe (bezpłatne) wyłącznie dla dzieci do 19. roku życia z grup wysokiego ryzyka (np. z upośledzeniem odporności) lub przebywających w placówkach opiekuńczych i żłobkach.
Wykaz szczepień zalecanych dla dzieci (do 18. roku życia) na 2026 rok
W przypadku szczepień zalecanych rodzic otrzymuje receptę i samodzielnie kupuje szczepionkę w aptece. Od tego momentu to on odpowiada za zachowanie odpowiednich warunków jej przechowywania, w tzw. „zimnym łańcuchu” (cold chain).
Szczepionka powinna być transportowana w torbie termicznej z wkładem chłodzącym i przechowywana w lodówce w temperaturze 2–8°C aż do momentu podania dziecku.
Jakie szczepienia zalecane są rekomendowane dla dzieci na 2026 rok i w jakim wieku można je wykonać?
- Przeciw meningokokom: Zalecane już od 2. miesiąca życia (szczepionki przeciw serogrupom B oraz A, C, W, Y) w celu ochrony przed inwazyjną chorobą meningokokową. Ceny szczepionki wahają się w granicach ok. 200–430 zł za dawkę, zależnie od szczepu i preparatu.
- Przeciw grypie: W jakim wieku można zaszczepić dziecko? Szczepienie na grypę jest obecnie bezpłatne, rekomendowane dla wszystkich dzieci od 6. miesiąca życia. Kiedy dokładnie je wykonać? Szczepienie na grypę powtarzamy co roku przed sezonem infekcyjnym.
- Przeciw COVID-19: Możliwe do podania dzieciom, które ukończyły 7. miesiąc życia. W 2026 roku to szczepienie pozostaje refundowane.
- Przeciw WZW typu A: Zalecane od 13. miesiąca życia (2 dawki), szczególnie dzieciom w wieku przedszkolnym i szkolnym oraz często podróżującym z rodzicami za granicę.
- Przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu (KZM): Rekomendowane dzieciom od 13. miesiąca życia, które spędzają czas na świeżym powietrzu (kolonie, obozy, spacery w lasach).
- Przeciw ospie wietrznej: Dla wszystkich dzieci, które nie chorowały i nie kwalifikują się do szczepienia bezpłatnego (obowiązkowego).
- Przeciw wirusowi HPV: Zalecane od 9. roku życia. W 2026 roku szczepienia te pozostają bezpłatne dla dziewcząt i chłopców w wieku od ukończenia 9. do ukończenia 14. roku życia w ramach programu powszechnego. Ceny płatnych preparatów wahają się w granicach ok. 440–600 zł za dawkę.
Więcej o wirusie HPV przeczytasz w innym artykule na EpozytywnaOpinia.
- Inne szczepienia (podróżne i specyficzne): W zależności od potrzeb i planowanych wyjazdów zagranicznych, dzieciom można podać szczepionki przeciw cholerze, durowi brzusznemu, wściekliźnie czy japońskiemu zapaleniu mózgu.
Szczepienia zalecane dla dzieci – co warto wiedzieć po zakończeniu cyklu z kalendarza szczepień obowiązkowych?
Szczepienia zalecane dla dzieci są z medycznego punktu widzenia równie istotne dla zdrowia dziecka co szczepienia obowiązkowe. Wszystkie podane dawki powinny zostać odnotowane w elektronicznej Karcie Szczepień pacjenta.
Ekspert radzi
Kalendarz Szczepień Ochronnych w Polsce kończy się na 19 roku życia. Jednak także w dalszych latach życia, przewidziano szczepienia dla różnych grup pacjentów. Mogą to być szczepienia potrzebne przed podróżami w określone rejony świata, dawki przypominające zastosowanych już szczepień, czy inne zalecane szczepienia w związku z sytuacją epidemiologiczną i stanem zdrowia danej osoby.
Szczepienia ochronne i zalecane nie tylko dla dzieci – kobiety w ciąży i grupy szczególnego ryzyka
Szczególną grupą są kobiety w ciąży, dla których rekomendowane są m.in. szczepienia przeciw grypie oraz krztuścowi (Tdap), chroniące zarówno przyszłą mamę, jak i noworodka w pierwszych miesiącach życia.
Dodatkowo istnieją także zalecenia szczepień dla osób wykonujących zawody medyczne oraz inne grupy zawodowe narażone na kontakt z chorobami zakaźnymi, takie jak pracownicy edukacji, gastronomii, opieki społecznej czy służb mundurowych, a także dla seniorów.
Kiedy i na co szczepić dziecko? Wątpliwości wyjaśniajmy z bezpośrednio lekarzem
Pamiętajmy, strach czy wątpliwości niektórych rodziców przed szczepieniem swoich dzieci, najlepiej wyjaśnić w gabinecie lekarza. Przygotujmy sobie wszystkie nurtujące nas pytania jeszcze przed wizytą, by o niczym nie zapomnieć.
Szczepienia ochronne i zalecane dla dzieci to nadal jedna z najbezpieczniejszych i najbardziej skutecznych metod zapobiegania wielu groźnym chorobom.
Nie narażajmy więc niepotrzebnie swojego dziecka, jeśli dysponujemy takim narzędziem do walki z chorobami.
Bibliografia (dostępy do źródeł internetowych z dnia 29.01.2026):
- Program Szczepień Ochronnych dzieci i młodzieży w 2026 roku: https://szczepienia.pzh.gov.pl/kalendarz-szczepien-2026-2/
Autor
