Ciemiączko u noworodka: co to, kiedy się zrasta?

Kiedy świeżo upieczeni rodzice słyszą termin ,,ciemiączko” często zastanawiają się, co to jest? Ile ciemiączek ma noworodek i kiedy zarasta największe z nich, czyli ciemiączko przednie? Kiedy można mówić o szybko zarastającym ciemiączku, jakie mogą być tego skutki? 

Niekiedy rodzice zauważają problem odwrotny, czyli niezrośnięte ciemiączko, nawet u dwulatka – czy jest to powód do niepokoju? Zapraszamy do lektury artykułu, w którym wyjaśniamy te i podobne wątpliwości.

Czym jest ciemiączko u niemowlaka, po co występuje?

Ciemiączko to nieskostniałe spojenie, występuje pomiędzy kośćmi czaszki noworodków i niemowląt, często określane przez rodziców jako ,,miękkie miejsce na główce dziecka”. Ciemiączko jest pokryte błoną łącznotkankową.

Wyróżnia się ciemię przednie, które jest większe i ma kształt rombu oraz tylne- mniejsze o trójkątnym kształcie.

Ile noworodek ma ciemiączek w momencie narodzin?

Choć u dzieci wyróżnia się aż 6 ciemiączek (przednie, tylne, oraz podwójne ciemiączka boczne: klinowe i sutkowe), to w momencie porodu zdecydowana większość dzieci ma tylko 2 ciemiączka – przednie oraz tylne. Kiedy zarastają ciemiączka boczne? Najczęściej jeszcze w życiu płodowym, choć mogą one występować po porodzie, u niektórych wcześniaków.

Ciemiączka u noworodka mają najczęściej wymiary:

  • ciemiączko przednie mierzy ok. 1- 4 cm, choć odchylenia od tych wymiarów mogą być osobnicze (np. 0,5×0,5 cm lub 1×4 cm) i nie jest to powód do niepokoju, o ile nie towarzyszą temu inne, niepokojące objawy. W pierwszych miesiącach życia u niektórych dzieci ciemiączko może także nieznacznie się powiększać;
  • ciemiączko tylne jest mniejsze niż przednie, trójkątne i zwykle ma ok. 1 cm szerokości.

Po co dziecku ciemiączka? 

Emilia Konka

Lekarz rezydent w Klinice Wrodzonych Wad Metabolizmu i Pediatrii, Instytut Matki i Dziecka

Ekspert radzi:

Brak ścisłych połączeń kości czaszki u noworodka jest niezbędny w trakcie porodu siłami natury, kiedy duża główka dziecka musi przecisnąć się przez kanał rodny kobiety. Ciemiączka i niezrośnięte szwy czaszki u niemowląt są również potrzebne, aby na początku mózg i czaszka dziecka mogły swobodnie wzrastać. Współcześnie wykorzystuje się ciemiączka u dziecka do badań diagnostycznych struktur mózgowych – USG przezciemiączkowego.

Do kiedy zarasta ciemiączko tylne, kiedy zarasta ciemiączko przednie, jakie są normy?

Ciemiączko tylne zarasta szybciej, ponieważ do około 4 miesiąca życia dziecka (między 6-16 tygodniem po porodzie). Kiedy zarasta ciemiączko przednie, jakie są normy? Ciemiączko przednie zarasta znacznie później, niż tylne – za normę uznaje się przedział między 10-18 miesiącem życia dziecka. Z kolei szwy czaszkowe zamykają się u dziecka około 24 miesiąca życia, a zarastają dopiero, gdy maluch ma około 5 lat.

Warto zaznaczyć, że ocena wielkości, napięcia oraz brzegów ciemiączek u dziecka jest przeprowadzana przez lekarza przy każdym badaniu niemowlęcia, jednak zawsze (należy to podkreślić), ciemiączka są oceniane razem z innymi parametrami, m.in.: obwodem główki (naniesionym na siatki centylowe), masą ciała dziecka, globalną oceną rozwoju motorycznego.

Wielkość ciemiączka sama w sobie może odbiegać od tzw. norm książkowych, jednak nie może być oceniana jako objaw izolowany, bez uwzględnienia innych symptomów występujących u malucha. Tak samo jest w przypadku terminu, do kiedy zarasta ciemiączko przednie lub tylne.

Odchylenia od normy mogą być objawem jakiegoś schorzenia u dziecka, ale równocześnie szybko zarastające ciemiączko lub niezrośnięte ciemiączko u dwulatka występują u niektórych zdrowych dzieci, jako cecha osobnicza (jednak zawsze wymagają konsultacji z pediatrą).

Ciemiączko u niemowlaka to także ważny element diagnostyczny

Nie tylko ważny jest sam wymiar ciemiączka i to kiedy zarasta, ale również ocena jego napięcia. Należy sprawdzić, czy nie jest wysklepione powyżej lub poniżej kości czaszki.

Emilia Konka

Lekarz rezydent w Klinice Wrodzonych Wad Metabolizmu i Pediatrii, Instytut Matki i Dziecka

Ekspert radzi:

Zapadnięte i wiotkie ciemiączko może świadczyć o odwodnieniu, dziecko wtedy zazwyczaj jest mniej aktywne, podsypiające. Czasami można obserwować wysklepione ciemię u zdrowych dzieci, podczas pionizacji. Ciemiączko wypukłe i napięte może być objawem wzrostu ciśnienia śródczaszkowego. Również groźnym objawem może być tętniące ciemię. Czasami jednak np. podczas płaczu lub silnego ssania może ono się wybrzuszać, natomiast później, po zakończeniu aktywności wraca do pierwotnego kształtu. Dlatego warto obserwować swoje dziecko, by wiedzieć, czy taki objaw występował już wcześniej, czy dopiero pojawił się podczas np. gorączki. 

Szybko zarastające ciemiączko u niemowlaka: jakie mogą być skutki, co robić w takiej sytuacji?

Już wiemy, kiedy zarasta ciemiączko przednie jednak co zrobić w sytuacji, kiedy rodzice obserwują szybko zarastające ciemiączko, jakie mogą być tego skutki? Kiedy ciemiączko zarasta u dziecka za szybko, czyli przed ukończeniem 10. miesiąca życia, przede wszystkim należy udać się z maluszkiem do pediatry.

Lekarz zbada ciemiączko, zmierzy obwód główki, masę ciała dziecka i oceni jego rozwój ogólny. W przypadku szybko zarastającego ciemiączka lekarz może zalecić częste wizyty kontrolne, nawet co 1-2 tygodnie, aby monitorować przyrosty obwodu głowy dziecka.

Możliwe skutki szybko zarastającego ciemiączka to m.in.: wzrost ciśnienia wewnątrz czaszki, ograniczenie dla rozwoju mózgu, a w związku z tym szereg zaburzeń neurologicznych. Pediatra może zlecić wykonanie u dziecka dodatkowych badań tym bardziej, gdy u maluszka obserwuje się takie objawy jak m.in.: 

  • spowolnienie lub brak przyrostów obwodu głowy;
  • deformacje czaszki;
  • choroby nerek i zaburzenia metaboliczne;
  • padaczka;
  • zaburzenia rozwoju psychoruchowego.

Rekomendowane produkty

Anna Milewska

Starszy specjalista w Dziale Ocen i Rozwoju Współpracy, Instytut Matki i Dziecka

Warto także wspomnieć o tym, że najnowsze badania nie wykazują, aby szybko zarastające ciemiączko było skutkiem zbyt wysokiego stężenia witaminy D3 w organizmie dziecka [1]. Dlatego nie zaleca się rutynowej rezygnacji z suplementacji witaminy D3 u dzieci z szybko zarastającym ciemiączkiem. Skutkiem może być narażenie dziecka na poważne niedobory.

Zaleca się, aby suplementacja witaminy D3 i jej dawki zawsze były konsultowane z pediatrą, a wszelkie modyfikacje w tym zakresie lekarz powinien opierać przede wszystkim na badaniu poziomu witaminy D3, oraz ocenie gospodarki wapniowo — fosforanowej w organizmie danego dziecka.

Co zrobić, kiedy ciemiączko zarasta zbyt wolno, czy niezrośnięte ciemiączko u dwulatka to powód do niepokoju?

Skoro wiemy, do kiedy zarasta ciemiączko (zwykle do 18 m.ż.), to niezrośnięte ciemiączko u dwulatka zawsze powinno skłonić rodziców do konsultacji z pediatrą. Również w tym przypadku warto zaznaczyć, że termin, do kiedy zarasta ciemiączko przednie, jest u dziecka cechą osobniczą. Dlatego niezrośnięte ciemiączko u dwulatka może wystąpić u maluszka całkowicie zdrowego. Nie należy od razu wpadać w panikę, ale udać się na kontrolę do pediatry.

Emilia Konka

Lekarz rezydent w Klinice Wrodzonych Wad Metabolizmu i Pediatrii, Instytut Matki i Dziecka

Ekspert radzi:

Nie zawsze niezrośnięte ciemiączko u dwulatka jest również powiązane ze zbyt niską podażą witaminy D3 – należy wykonać u dziecka bardziej szczegółową diagnostykę. Niezrośnięte ciemiączko u 1,5 rocznego dziecka lub u dwulatka może mieć swoją przyczynę także m.in.: w zaburzeniach hormonalnych (np. niedoczynność tarczycy), zaburzeniach kostnienia uwarunkowanych genetycznie, w wodogłowiu. Takim chorobom towarzyszą również inne (oprócz niezrośniętego ciemiączka) objawy, takie jak m.in.: duże przyrosty obwodu głowy, zaburzenia neurologiczne, opóźniony rozwój psychoruchowy, zaburzenia apetytu. 

Do kiedy zarasta ciemiączko, czy u dziecka ciemiączko ma prawidłowe wymiary, a może zarasta zbyt szybko, lub za wolno – w razie jakichkolwiek wątpliwości i pytań zawsze należy skonsultować się z pediatrą.


Źródło:

Maria Trojanowska-Szostek, Małgorzata Joniec, Beata Kulik-Rechberger:Wielkość ciemienia przedniego oraz jego zależność od stężenia 25(OH)D, Endokrynol. Ped. 2016.15.3.56: 41-48

 

Konsultacja medyczna

Emilia Konka

Lekarz rezydent w Klinice Wrodzonych Wad Metabolizmu i Pediatrii, Instytut Matki i Dziecka

Dofinansowanie UE
Informujemy, iż w celu realizacji usług dostępnych w naszym serwisie, optymalizacji jego treści oraz dostosowania serwisu do Państwa indywidualnych potrzeb korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych użytkowników. Pliki cookies można kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszego serwisu internetowego, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż użytkownik akceptuje stosowanie plików cookies. Więcej informacji zawartych jest w polityce prywatności serwisu.
Akceptuję