Chudnięcie w ciąży: jakie mogą być przyczyny?

Chudnięcie w ciąży to temat, który budzi wiele wątpliwości wśród przyszłych mam, którym ciąża kojarzy się wyłącznie z przybieraniem na wadze. Chudnięcie w ciąży w 1 trymestrze – dlaczego może się pojawić, czy powinno budzić niepokój? A co z chudnięciem w ciąży przy nadwadze – czy kobietom zaleca się diety odchudzające?

Czy dieta cukrzycowa w ciąży może powodować chudnięcie? W tym artykule poruszamy temat chudnięcia, które może wystąpić w ciąży.

Chudnięcie w ciąży: czy to możliwe, zwłaszcza przy nadwadze

Zanim w ogóle poruszymy temat chudnięcia w ciąży (także przy nadwadze) należy, choć w podstawowy sposób, nakreślić zagadnienie przybierania na wadze w trakcie ciąży.

Przyrosty masy ciała ciężarnej nie są równomierne przez cały okres ciąży: w 1 trymestrze są najmniejsze, natomiast zwiększają w 2 i 3 trymestrze [1].

Niektóre przyszłe mamy, zmagające się z nadwagą i otyłością na forum przyznają, że ginekolog zalecił im nieznaczne schudnięcie w ciąży – dlaczego? Zalecane przyrosty masy ciała u kobiety ciężarnej (GWG, ang. gestational weight gain) są powiązane wyjściowym BMI, które ginekolog wylicza podczas pierwszej wizyty.

Dla ciąży pojedynczej, zalecane przyrosty masy ciała u kobiety w poszczególnych trymestrach ciąży wynoszą odpowiednio [1]: 

Źródło: Żywienie kobiet w okresie ciąży – teoria i praktyka, Instytut Matki i Dziecka, Zakład Żywienia, Warszawa 2021, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, s. 58

Jak widać, u kobiet z nadwagą i otyłością przyrosty masy ciała powinny być najmniejsze. U ciężarnych z otyłością II i III stopnia (BMI > 35) lekarz prowadzący ciążę może jednak zalecić kobiecie nieznaczne schudnięcie lub utrzymanie masy ciała w ciąży. Takie zalecenia lekarz wydaje indywidualnie, dopasowując je m.in.: do BMI, ewentualnych chorób współistniejących oraz oceny ryzyka ciążowego u pacjentki [1].

U kobiet z nadwagą i otyłością specjaliści najbardziej zalecają zmianę stylu życia i schudnięcie jeszcze przed zajściem w ciążę [2]. Takie zalecenia mają znaczenie nie tylko dla powodzeń zajścia w ciążę (otyłość zmniejsza płodność), ale również zmniejsza ryzyko powikłań wczesnego rozwoju zarodka.

Katarzyna Opuchlik

Specjalista położnictwa i ginekologii, Klinika Położnictwa i Ginekologii, Instytut Matki i Dziecka

Ekspert radzi:

Warto zaznaczyć, że masa ciała i jej wahania, są u kobiety regularnie kontrolowane przez ginekologa, podczas wizyt kontrolnych, w trakcie trwania całej ciąży. W razie zaobserwowania jakichkolwiek nieprawidłowości m.in. nadmierne chudnięcie w ciąży (w 1, 2 lub 3 trymestrze) lub zbyt szybkie przybieranie na wadze, lekarz zaleca dodatkowe badania, umożliwiające stwierdzenie innych schorzeń wpływających na masę ciała pacjentki. Przy wykluczeniu chorób współistniejących zasadnym może być skierowanie do poradni dietetycznej.

Dlaczego u niektórych kobiet w 1 trymestrze ciąży może wystąpić chudnięcie?

Szacuje się, że niemal u 50-80% ciężarnych występują nudności i wymioty, przy czym najczęściej w 1 trymestrze ciąży [1]. Z powodu zaburzeń apetytu w tym okresie oraz wybiórczej niechęci pokarmowej, u niektórych kobiet obserwuje się nieznaczne chudnięcie w 1 trymestrze ciąży.

Utrata masy ciała w ciąży, zwłaszcza przy współistniejących wymiotach, zawsze powinna być skonsultowana z lekarzem prowadzącym ciążę. Najczęściej nie jest powodem do niepokoju, ale w skrajnych sytuacjach może wymagać hospitalizacji z zastosowaniem leków przeciwwymiotnych, nawodnieniem dożylnym i stałą kontrolą parametrów biochemicznych pacjentki.

Gdy kobieta spodziewa się dziecka, często decyduje się także bardziej o siebie zadbać, w szczególności pod kątem zdrowego odżywiania. Na forum wiele kobiet przyznaje, że zmiana diety na zdrowszą, spowodowała u nich nieznaczne chudnięcie w ciąży, szczególnie przy nadwadze lub otyłości.

Zgodnie z zaleceniami, ciężarna powinna odżywiać się w sposób zdrowy i różnorodny, dostarczając sobie minimum 2000 kcal/dobę, jednak dokładne zalecenia odnośnie dziennej podaży kalorii w ciąży, są zależne m.in.: od wyjściowego BMI ciężarnej i należy porozmawiać o nich z lekarzem prowadzącym ciążę [1].

Chudnięcie w ciąży przy nadwadze, odchudzanie się w 1, 2 lub 3 trymestrze: czy to dobry pomysł?

Ciąża najczęściej nie jest odpowiednim czasem na wprowadzenie diet redukcyjnych, mających na celu obniżenie masy ciała. Niedobory kaloryczne oraz niewystarczająca podaż substancji odżywczych, zwłaszcza w I trymestrze ciąży, mogą negatywnie wpłynąć na rozwój płodu [4]. Jeśli kobieta nie wie, ile kalorii powinna spożywać i jak skomponować dla siebie zdrową dietę w ciąży, powinna porozmawiać o tym ze swoim ginekologiem oraz z doświadczonym dietetykiem.

W kontekście nadmiernej dbałości o sylwetkę w ciąży, należy także wspomnieć o pregoreksji, czyli tzw. anoreksji ciążowej. To zaburzenie odżywiania może dotknąć kobietę na każdym etapie trwania ciąży i być przyczyną nadmiernego chudnięcia.

Katarzyna Opuchlik

Specjalista położnictwa i ginekologii, Klinika Położnictwa i Ginekologii, Instytut Matki i Dziecka

Ekspert radzi:

Pregoreksja może stanowić duże zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia płodu [4], dlatego wszelkie podejrzenie zaburzeń odżywiania powinny zostać zgłoszone przez pacjentkę lub jej najbliższych lekarzowi prowadzącemu ciążę, często bowiem wymagają dodatkowej konsultacji z psychologiem, psychiatrą i dietetykiem. Z racji tego, że w 2 i 3 trymestrze obserwuje się u ciężarnych największe przyrosty masy ciała, chudnięcie w drugim oraz trzecim trymestrze ciąży powinno skłonić kobietę do konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę. 

Kiedy w drugim i trzecim trymestrze ciąży apetyt wraca, mdłości stopniowo ustępują i brak przyrostu wagi/chudnięcie zastępują dodatkowe kilogramy, ciężarna powinna pamiętać, aby m.in.:

  • jeść dla dwojga, a nie za dwoje;
  • odżywiać się w sposób zdrowy i różnorodny;
  • przestrzegać zalecanej przez lekarza i/lub dietetyka dziennej podaży kalorii;
  • być aktywną w ciąży – o ile lekarz prowadzący ciążę nie widzi przeciwwskazań, ciężarnej zaleca się codzienną, umiarkowaną aktywność fizyczną np. spacery, jogę dla kobiet w ciąży, pływanie.

Dieta cukrzycowa w ciąży i chudnięcie: czy taka sytuacja zawsze jest powodem do niepokoju?

Jeśli u ciężarnej rozpoznaje się cukrzycę ciążową, lekarz prowadzący ciążę kieruje pacjentkę do poradni diabetologicznej, gdzie ciężarna dostaje szczegółowe zalecenia m.in. dotyczące diety. Na forum kobiety często pytają o dietę cukrzycową: jakie są podstawowe zalecenia, czemu u niektórych kobiet w ciąży, na diecie cukrzycowej obserwuje się chudnięcie? 

Przede wszystkim sposób odżywiania ciężarnej z cukrzycą powinien zabezpieczyć wszystkie potrzeby rozwijającego się płodu, równocześnie nie powodując u kobiety wahań poziomu cukru we krwi [3]. W przypadku cukrzycy ciążowej zaleca się dietę o niskim indeksie glikemicznym (IG < 55) oraz spożywanie około 6 niewielkich, prawidłowo zbilansowanych posiłków [1].

Zapotrzebowanie kaloryczne wylicza się indywidualnie, dopasowując je m.in.: do wyjściowego BMI ciężarnej, stylu życia oraz poziomu aktywności fizycznej [3].

Chudnięcie na diecie cukrzycowej w ciąży

Dlaczego niektóre ciężarne tracą na wadze lub utrzymują stałą masę ciała, pomimo wzrostu płodu, stosując się do zaleceń dietetycznych z poradni diabetologicznej?

Taka sytuacja może mieć miejsce w przypadku kobiet, które przed zajściem w ciążę odżywiały się w sposób niezdrowy i nie były aktywne fizycznie. Nowy, zdrowszy styl życia najczęściej powoduje utrzymanie dotychczasowej masy ciała, jak również może powodować u kobiety chudnięcie na diecie cukrzycowej w ciąży.

Katarzyna Opuchlik

Specjalista położnictwa i ginekologii, Klinika Położnictwa i Ginekologii, Instytut Matki i Dziecka

Ekspert radzi:

O ile przyszła mama jest pod opieką poradni diabetologicznej, regularnie zgłasza się na kontrolę do ginekologa który potwierdza, że płód rozwija się prawidłowo, to nieznaczne chudnięcie w ciąży w przypadku nadwagi lub otyłości (szczególnie przy współwystępującej cukrzycy), nie powinno budzić niepokoju. 

Warto pamiętać również o tym, że istnieje szereg chorób internistycznych, które wpływają na masę ciała niezależnie od ciąży, a w tym okresie mogą zostać rozpoznane, począwszy od zaburzeń endokrynologicznych, przez choroby wątroby i przewodu pokarmowego, aż po choroby nowotworowe. Dlatego wszelkie wahania wagi w ciąży należy zgłosić swojemu lekarzowi prowadzącemu, a dodatkowe niepokojące objawy szczegółowo omówić.


Źródła:

Żywienie kobiet w okresie ciąży – teoria i praktyka, Instytut Matki i Dziecka, Zakład Żywienia, Warszawa 2021, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, str. 56-58; 68; 82-90 [dostęp z dnia 19.06.2023], Tabela 5, str. 58: https://1000dni.pl/sites/default/files/guides/poradnik-zywienie-kobiet-w-okresie-ciazy-teoria-i-praktyka.pdf;
Amy Flick, MD, Raul Artal, MD, Otyłość a przyrost masy ciała podczas ciąży, Ginekologia po Dyplomie 2013; 15 (5): 40-47;
Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, 2017, tom 3, suplement A;
Kubaszewska S., Sioma-Markowska U., Machura M., Krawczyk P., Kanabrocka A., Zaburzenia odżywiania w ciąży – pregoreksja, GinPolMedProject 2 (24) 2012

 

Konsultacja medyczna

Katarzyna Opuchlik

Specjalista położnictwa i ginekologii, Klinika Położnictwa i Ginekologii, Instytut Matki i Dziecka

Dofinansowanie UE
Informujemy, iż w celu realizacji usług dostępnych w naszym serwisie, optymalizacji jego treści oraz dostosowania serwisu do Państwa indywidualnych potrzeb korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych użytkowników. Pliki cookies można kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszego serwisu internetowego, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż użytkownik akceptuje stosowanie plików cookies. Więcej informacji zawartych jest w polityce prywatności serwisu.
Akceptuję