Kremy z filtrem UV a witamina D

26 listopada 2021

Czy regularnie używany krem z filtrem stwarza ryzyko, że witamina D nie będzie przez nasz organizm wytwarzana w odpowiedniej ilości? Na czym polega synteza witaminy D i jakie czynniki warunkują jej przebieg? W jaki sposób działają kremy z filtrem i na co warto zwracać uwagę przy ich stosowaniu? Jak optymalnie korzystać ze słońca i aplikować kremy z filtrem, aby „nie przeszkadzać” syntezie witaminy D, a jednocześnie nie ryzykować własnym zdrowiem? Poznaj wyniki najnowszych badań i płynące z nich wskazówki doświadczonego eksperta z zakresu farmakologii.

Promieniowanie słoneczne niesie wiele korzyści – wpływa pozytywnie na nasze samopoczucie, wspomaga leczenie łuszczycy i łojotokowego zapalenia skóry, ale przede wszystkim jest niezbędne do syntezy witaminy D. Jednak promieniowanie słoneczne ma również działanie niekorzystne – może powodować oparzenie słoneczne, fotodermatozy, a także prowadzić do rozwoju zmian barwnikowych i rogowacenia posłonecznego, co w konsekwencji może nasilać ryzyko rozwoju nowotworów skóry. Przed tego rodzaju negatywnymi skutkami chronimy się, stosując przy ekspozycji na słońce  kremy i inne kosmetyki zawierające filtry UV. Czy jednak aplikowany na skórę krem z filtrem nie blokuje syntezy witaminy D? Poniżej wyjaśniamy, w jaki sposób przebiega ten proces i czy używanie preparatów zabezpieczających skórę przed słońcem rzeczywiście ma na niego wpływ.

Witamina D: skąd się bierze?

Witamina D jest witaminą endogenną, co oznacza, że nasz organizm wytwarza ją sam. Do tego niezbędne jest promieniowanie słoneczne. Poziom witaminy D w organizmie uwarunkowany jest zdolnością do jej syntezy w skórze oraz ilością witaminy dostarczonej z dietą, przy czym około 90% tej witaminy zawdzięczamy działaniu promieniowania UVB. Synteza witaminy D zależy również od szerokości geograficznej, pory dnia i roku, wysokości nad poziomem morza oraz czynników uwarunkowanych genetycznie, takich jak kolor skóry. Elementem, który znacząco wpływa na ilość promieniowania UVB docierającego do komórek skóry, jest jej pigmentacja, a więc zawartość melaniny.

Ewa Kamińska

Specjalista farmakologii, Główny ekspert w zakresie opiniowania kosmetyków, wyrobów medycznych, środków do prania i płukania oraz produktów biobójczych, Instytut Matki i Dziecka

Ekspert radzi:

W Polsce, ze względu na szerokość geograficzną, promieniowanie słoneczne nie pozwala na wytworzenie odpowiedniej ilości witaminy D w okresie zimowym. Za to latem wystarczy już 15 minut ekspozycji słonecznej na około 20% powierzchni ciała, czyli np. na odkryte przedramiona. Szczególną uwagę podczas ekspozycji na światło słoneczne powinny zachować osoby o I fototypie skóry (piegi, jasna skóra, błękitne oczy).

Witamina D: korzyści dla organizmu

Wątpliwości, czy kremy z filtrem nie „przeszkadzają” naszemu organizmowi w wytwarzaniu witaminy D, często są zgłaszane przez osoby obawiające się skutków jej niedoboru. Nie ulega wątpliwości, że witamina D ma bardzo istotny wpływ na zdrowie człowieka. Wzmacnia kości – bierze udział w regulacji gospodarki wapniowo–fosforanowej, chroniąc przed ryzykiem wystąpienia osteoporozy. Do niedawna sądzono, że jej rola ogranicza się tylko do wpływu na układ kostny, jednak nowsze badania wykazały obecność receptorów dla witaminy D niemal we wszystkich komórkach organizmu. Wykazano wpływ witaminy D m.in. na zwiększenie odporności immunologicznej organizmu na infekcje, a także na niektóre choroby autoimmunologiczne (m.in. cukrzyca) i niektóre nowotwory, jednak wymaga to dalszych badań. Odpowiedni poziom witaminy D ma ponadto znaczenie dla naszego samopoczucia i zdrowia psychicznego – jej niedobór może bowiem powodować zaburzenia nastroju, a nawet depresję. 

Zapotrzebowanie na witaminę D

Niedobór witaminy D występuje zwykle w miesiącach zimowych i spowodowany jest zmniejszoną ekspozycją na promieniowanie słoneczne. Jesienią zmniejsza się ilość witaminy D, którą organizm zmagazynował latem, a tym samym spada nasza odporność. Długotrwały niedobór witaminy D może prowadzić do rozwoju cukrzycy i innych chorób, w profilaktyce których istotna jest witamina D. Zimą należy zadbać o odpowiednią podaż witaminy D, aby utrzymać jej stężenie na prawidłowym poziomie. Dla dorosłego jest to dawka 2000-4000 j.m. na dobę, jednak suplementację zawsze warto skonsultować z lekarzem. Prawidłowe stężenie we krwi witaminy D (oznaczany jest metabolit 25(OH)D3) wynosi 30-50 ng/ml, natomiast wartości poniżej 20 ng/ml świadczą o jej niedoborze

Czy to, że witamina D jest ważna dla funkcjonowania organizmu, oznacza jednak, że aby miał jej pod dostatkiem, musimy odstawić kremy z filtrem, narażając się na negatywne skutki promieniowania słonecznego?

Synteza witaminy D 

Prekursorem, czyli związkiem macierzystym witaminy D, jest 7-dehydrocholesterol, który znajduje się głównie w komórkach naskórka i skóry właściwej. Aby doszło do jego przekształcenia w witaminę D, musi zostać poddany działaniu promieniowania UVB. Powstały w ten sposób cholekalcyferol ulega dalszym przemianom w wątrobie (do kalcydiolu) i w nerkach (do kalcytriolu). Kalcytriol jest w pełni aktywną biologicznie postacią witaminy D, natomiast kalcydiol jest magazynowany w tkance tłuszczowej, skąd może być w miarę potrzeb organizmu uwalniany przez okres do 2 miesięcy.

Krem z filtrem UV: jak działa?

W składzie kremów chroniących nas przed słońcem mogą znajdować się filtry mineralne, chemiczne lub – najczęściej – oba te rodzaje filtrów.  

  1. Filtry mineralne nie wnikają w skórę, lecz odbijają i rozpraszają  promieniowanie UV w zakresie 290-400 nm, a więc działają zarówno na UVB, jak i UVA. Najpopularniejszymi z nich są tlenek cynku (Zinc Oxide) i ditlenek tytanu (Titanium Dioxide). Są bardzo bezpieczne,  jednak ich wadą jest niezbyt dobra rozprowadzalność na skórze. 
  2. Filtry chemiczne pochłaniają promieniowanie UVB i/lub UVA oraz przenikają częściowo przez skórę. Ich działanie polega na przechodzeniu cząsteczki w tzw. stan wzbudzony, a nadmiar energii wypromieniowują w postaci promieniowania cieplnego. Należą do różnych klas związków chemicznych, są to m.in. benzofenony, pochodne benzoilometanu, cynamoniany, salicylany. 

Kremy i mleczka przeciwsłoneczne zawierają zazwyczaj oba rodzaje filtrów, aby zapewnić jak najlepszą ochronę przed promieniowaniem UV. Dostępne są jednak także kremy zawierające wyłącznie filtry mineralne, szczególnie polecane dla dzieci poniżej 3 lat

 Kremy z filtrem UV: jak i ile stosować?

Stosowanie kremów z filtrem chroni naszą skórę przed szkodliwym promieniowaniem UVA i UVB, zmniejsza ryzyko oparzenia słonecznego oraz zachorowania na nowotwory skóry, w tym najgroźniejszy z nich – czerniak. Skoro jednak światło słoneczne ma decydujący wpływ na proces wytwarzania witaminy D, wielu osobom nasuwa się myśl – czy stosowanie kremów z filtrem UV może hamować jej syntezę w skórze? Naukowcy są zdania, że do tego nie dochodzi, ponieważ zdecydowana większość osób stosuje preparaty z filtrem w zbyt małych ilościach

Prawidłowe zastosowanie to aplikacja 2 mg kremu/cm2, co oznacza, że na twarz powinniśmy nałożyć tyle kremu, ile mieści się w łyżeczce do herbaty. Aplikację należy powtarzać kilka razy dziennie, ale nawet gdy przestrzegamy ściśle tych zaleceń, część promieniowania UV i tak dociera do skóry, np. po użyciu kremu z SPF30 przenika do niej ok. 3,3% promieniowania. Badania wykazały, że zazwyczaj stosujemy krem w ilości ok. 0,75 mg/cm2, co oznacza, że  krem z SPF50+ daje ochronę równą SPF 20. Sporo osób nanosi jedynie 0,5 mg/cm2 (czyli ¼ należnej ilości), co w przypadku użycia np. kremu z SPF16 daje ochronę równą SPF2. 

Ponadto, poza stosowaniem niewystarczającej ilości kremu, ciało prawie nigdy nie jest zabezpieczone przed UV w całości, ponieważ smarując się kremem pomijamy okolice uszu, szyi, skórę przy linii włosów czy stopy. Istotne jest też, że osoby używające kremów z filtrami UV statystycznie dłużej przebywają na słońcu niż te, które ich nie stosują, co sprzyja syntezie witaminy D.

Kremy z filtrem a witamina D: skąd obawy?

Jak to się stało, że kremy z filtrem znalazły się „na celowniku” w związku z witaminą D? Niektóre ze starszych badań, przeprowadzonych w latach 1987-95, sugerowały niekorzystny wpływ filtrów UV na syntezę witaminy D w skórze. Nie spełniały one jednak wymogów, jakie obecnie stawia się badaniom klinicznym, gdyż nie przeprowadzono ich w warunkach naturalnych, tylko laboratoryjnychz zastosowaniem sztucznych źródeł światła, różniących się od światła słonecznego długością fali. 

Czy filtry UV w kremach blokują syntezę witaminy D?

Badania przeprowadzone w ostatnich latach, a także krytyczne przeglądy wyników dotychczasowych badań o tej tematyce wykazały, że nawet kremy ochronne, które posiadają bardzo wysoki SPF50+, nie hamują całkowicie transmisji UV do naszej skóry i stosowanie filtrów nie powoduje niedoboru witaminy D. Nawet przy zastosowaniu wysokich filtrów SPF część promieniowania przenika do naszej skóry, dzięki czemu zachodzi synteza witaminy D.  

Ewa Kamińska

Specjalista farmakologii, Główny ekspert w zakresie opiniowania kosmetyków, wyrobów medycznych, środków do prania i płukania oraz produktów biobójczych, Instytut Matki i Dziecka

Ekspert radzi:

Najnowsze badanie, przeprowadzone w 2019 r., na Teneryfie, a więc w warunkach naturalnego i  intensywnego nasłonecznienia, wykazało, że stosowanie prawidłowych ilości kremu z SPF15 nie tylko nie zmniejsza poziomu witaminy D we krwi, ale może nawet go zwiększyć. Porównując 2 kremy z filtrem o takiej samej ochronie przed UVB (SPF15), ale o różnej ochronie przed UVA, wykazano, że osoby używające kremu o wyższej ochronie przed UVA miały znacząco większe stężenie witaminy D. 

Krem z filtrem a witamina D: bez obaw

Teoretyczne przesłanki sugerujące, że filtry UV mogą hamować syntezę witaminy D nie znalazły więc potwierdzenia w najnowszych badaniach. Nawet biorąc także pod uwagę dodatkowe czynniki – takie, jak stosowanie kremu w zbyt  małych ilościach, dłuższe przebywanie na słońcu przez osoby stosujące kremy z filtrem oraz krótki czas ekspozycji na UV wymagany do syntezy witaminy D – nie ma powodów, aby obawiać się niedoborów witaminy D, wywołanych przez stosowanie filtrów UV. Badania wykazały natomiast, że częste przebywanie w cieniu i noszenie ubrań z długimi rękawami zmniejsza aż dwukrotne syntezę tej witaminy w skórze.

Rekomendowane produkty

Ewa Kamińska

Specjalista farmakologii, Główny ekspert w zakresie opiniowania kosmetyków, wyrobów medycznych, środków do prania i płukania oraz produktów biobójczych, Instytut Matki i Dziecka

Autor

Ewa Kamińska

Specjalista farmakologii, Główny ekspert w zakresie opiniowania kosmetyków, wyrobów medycznych, środków do prania i płukania oraz produktów biobójczych, Instytut Matki i Dziecka

Powiązane artykuły

Dermokosmetyki i kosmeceutyki: czy warto kupować?

Czytaj więcej

Jakie kosmetyki dla noworodka od pierwszego dnia życia?

Czytaj więcej
Czy i jaki krem z filtrem dla dizecka?

Czy i jaki krem z filtrem dla dziecka?

Czytaj więcej
Dofinansowanie UE
Informujemy, iż w celu realizacji usług dostępnych w naszym serwisie, optymalizacji jego treści oraz dostosowania serwisu do Państwa indywidualnych potrzeb korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych użytkowników. Pliki cookies można kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszego serwisu internetowego, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż użytkownik akceptuje stosowanie plików cookies. Więcej informacji zawartych jest w polityce prywatności serwisu.
Akceptuję