Niepłodność wtórna – dlaczego starania o drugie dziecko bywają trudniejsze?

Skoro pierwsza ciąża przyszła bez problemu, to druga też powinna? Nie zawsze. Wiele par przekonuje się o tym dopiero po kilkunastu miesiącach starań, a otoczenie zwykle komentuje ten temat zdaniem: „przecież już macie dziecko”.

Skoro pierwsza ciąża przyszła bez problemu, to druga też powinna? Nie zawsze. Wiele par przekonuje się o tym dopiero po kilkunastu miesiącach starań, a otoczenie zwykle komentuje ten temat zdaniem: „przecież już macie dziecko”.

Tymczasem niepłodność wtórna to pełnoprawne rozpoznanie medyczne, z własnymi przyczynami i własną ścieżką leczenia. Różni się od pierwotnej przede wszystkim jednym: parom trudniej uwierzyć, że ten problem ich dotyczy, więc później trafiają do specjalisty. Skąd bierze się ta trudność i kiedy warto działać?

Skoro pierwsza ciąża przyszła bez problemu, to druga też powinna? Nie zawsze. Wiele par przekonuje się o tym dopiero po kilkunastu miesiącach starań, a otoczenie zwykle komentuje ten temat zdaniem: „przecież już macie dziecko”.

Tymczasem niepłodność wtórna to pełnoprawne rozpoznanie medyczne, z własnymi przyczynami i własną ścieżką leczenia. Różni się od pierwotnej przede wszystkim jednym: parom trudniej uwierzyć, że ten problem ich dotyczy, więc później trafiają do specjalisty. Skąd bierze się ta trudność i kiedy warto działać?

Czym jest niepłodność wtórna?

O niepłodności wtórnej mówimy, gdy para, która wcześniej doczekała się ciąży, przez co najmniej 12 miesięcy regularnego współżycia bez antykoncepcji nie może doczekać się kolejnej¹. Nie ma znaczenia, czy poprzednia ciąża zakończyła się porodem, czy poronieniem – kryterium jest sam fakt, że do zapłodnienia już kiedyś doszło.

Wbrew intuicji jest to zjawisko częstsze niż niepłodność pierwotna. W globalnej analizie opublikowanej w PLOS Medicine problem niepłodności wtórnej dotyczył 10,5 proc. kobiet, które urodziły wcześniej dziecko i starały się o kolejne, podczas gdy niepłodność pierwotna – 1,9 proc. kobiet starających się o pierwsze dziecko².

Dlaczego drugi raz bywa trudniejszy?

Najczęstszym wyjaśnieniem jest czas. Między pierwszą a drugą ciążą mija zwykle kilka lat, a płodność kobiety obniża się wraz z wiekiem – wyraźniej po 35. roku życia¹. Para, która za pierwszym razem starała się jako trzydziestolatkowie, drugi raz startuje z niższą rezerwą jajnikową i gorszą jakością komórek jajowych, nawet jeśli poza tym nic się nie zmieniło.

Do tego dochodzą zmiany, które mogły pojawić się po poprzedniej ciąży. Lekarze zwracają uwagę m.in. na zrosty po zabiegach w obrębie miednicy, przebyte stany zapalne, zmiany w obrębie blizny po cięciu cesarskim, a także choroby, które ujawniły się w międzyczasie – zaburzenia tarczycy, zespół policystycznych jajników, endometriozę. Znaczenie mają również zmiana masy ciała i inne czynniki stylu życia.

Warto pamiętać, że płodność zmienia się u obojga partnerów. Parametry nasienia również pogarszają się z wiekiem, a wpływają na nie także używki, przegrzewanie, leki czy choroby przewlekłe³. Fakt, że mężczyzna został już raz ojcem, nie oznacza, że jego wyniki są dziś takie same jak kilka lat temu.

Czy karmienie piersią utrudnia zajście w kolejną ciążę?

Odrębną sytuacją jest okres karmienia. Wysoki poziom prolaktyny w czasie laktacji może hamować owulację, dlatego u części kobiet miesiączka wraca dopiero po zakończeniu lub ograniczeniu karmienia. To fizjologiczny stan, a nie niepłodność – ale bywa mylony z problemem i odwrotnie: maskuje realne zaburzenia, bo brak miesiączki łatwo tłumaczyć karmieniem. Jeśli miesiączka nie wraca wiele miesięcy po odstawieniu dziecka od piersi, to sygnał, aby skonsultować się z lekarzem.

Kiedy zgłosić się do specjalisty?

Zasady są takie same jak przy pierwszym dziecku: 12 miesięcy regularnych starań bez efektu, a u kobiet po 35. roku życia – 6 miesięcy¹. Problem w tym, że w niepłodności wtórnej pary zwykle wydłużają ten czas, licząc, że „samo się ułoży, tak jak poprzednio”. Tymczasem to właśnie w tej grupie, ze względu na wiek, czas ma największe znaczenie.

Jeśli po poprzedniej ciąży Twoja miesiączka stała się nieregularna lub bolesna, masz za sobą operację miednicy, wcześniejsza ciąża przebiegała z problemami lub zakończyła się poronieniem, albo któreś z Was choruje przewlekle – nie musisz czekać całego roku z wizytą u lekarza.

Jak wygląda diagnostyka, gdy dziecko już jest?

Diagnostyka niepłodności wtórnej obejmuje oboje partnerów i w dużej mierze pokrywa się z diagnostyką pierwotną: u kobiety badania hormonalne z oceną rezerwy jajnikowej (AMH), USG narządu rodnego i ocenę owulacji, u mężczyzny badanie nasienia według norm WHO³. Różnica polega na tym, że lekarz dodatkowo analizuje przebieg poprzednich ciąż i porodów – stąd częściej pojawia się ocena drożności jajowodów, stanu jamy macicy czy blizny po cięciu cesarskim.

Cały podstawowy pakiet da się zamknąć w jednym cyklu. Kompleksową diagnostykę i leczenie par starających się o kolejne dziecko prowadzą wyspecjalizowane kliniki leczenia niepłodności, gdzie badania obojga partnerów i dalsze postępowanie odbywają się w jednym miejscu.

Jakie są możliwości leczenia?

Leczenie dobiera się do przyczyny i wieku pary – od najmniej inwazyjnych metod, jak monitorowanie i stymulacja owulacji czy inseminacja domaciczna, po zapłodnienie pozaustrojowe. Ponieważ w niepłodności wtórnej częściej mamy do czynienia z niższą rezerwą jajnikową, lekarze zwykle nie zalecają długiego zwlekania z przejściem do kolejnego etapu.

Od czerwca 2024 r. działa rządowy program refundacji in vitro, który finansuje procedury zapłodnienia pozaustrojowego parom spełniającym kryteria kwalifikacji⁴. O szczegóły kwalifikacji warto zapytać w wybranym ośrodku realizującym program.

Jak pogodzić leczenie z opieką nad dzieckiem?

Starania o drugie dziecko różnią się od pierwszych jeszcze jednym: para ma już na głowie malucha, pracę i mniej czasu. Dlatego przy wyborze ośrodka praktyczne kwestie liczą się bardziej niż kiedykolwiek – dostępność terminów, możliwość wykonania badań i wizyt w jednym miejscu oraz dojazd. Nie mniej ważna jest strona emocjonalna. Rodzice starający się o kolejne dziecko często słyszą, że „powinni być wdzięczni za to, co mają”, i sami odmawiają sobie prawa do smutku. Warto wiedzieć, że trudności w staraniach o drugie dziecko są takim samym obciążeniem jak przy pierwszym, a rozmowa z psychologiem współpracującym z ośrodkiem leczenia niepłodności to standardowy element opieki, nie oznaka słabości.

Co warto zapamiętać?

Niepłodność wtórna jest częstsza niż pierwotna i ma realne, możliwe do zdiagnozowania przyczyny – najczęściej związane z upływem czasu i zmianami po poprzedniej ciąży. Rok bezskutecznych starań (pół roku po 35. roku życia) to sygnał do wspólnej wizyty obojga partnerów, a wcześniejsze problemy zdrowotne uzasadniają konsultację bez czekania. Im szybciej powstanie plan działania, tym więcej opcji pozostaje do wyboru.

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Źródła

1. World Health Organization. Infertility. WHO Fact sheets, 2024. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infertility
2. Mascarenhas MN, Flaxman SR, Boerma T, Vanderpoel S, Stevens GA. National, Regional, and Global Trends in Infertility Prevalence Since 1990: A Systematic Analysis of 277 Health Surveys. PLOS Medicine, 2012. https://journals.plos.org/plosmedicine/article?id=10.1371/journal.pmed.1001356
3. World Health Organization. WHO laboratory manual for the examination and processing of human semen. 6th ed., WHO, 2021. https://www.who.int/publications/i/item/9789240030787
4. Ministerstwo Zdrowia. Założenia programu polityki zdrowotnej „Leczenie niepłodności obejmujące procedury medycznie wspomaganej prokreacji, w tym zapłodnienie pozaustrojowe” na lata 2024-2028. gov.pl, 2024. https://www.gov.pl/web/zdrowie/zalozenia-programu-in-vitro

Materiał sponsorowany