Sapka u niemowląt

Czym jest sapka u noworodka czy niemowlęcia i skąd się bierze? Jakie objawy daje sapka niemowlęca i co można na nią poradzić? Czy przedłużająca się sapka u niemowląt może być powodem do obaw? Kiedy sapka niemowlęca stanowi przeciwwskazanie do szczepienia malucha? Przeczytaj odpowiedzi i wskazówki eksperta.

Sapka u noworodka i niemowlęcia to objaw zatkanego noska – jego niedrożność utrudnia maluszkowi oddychanie. Najczęściej przyczyną sapki niemowlęcej jest stan zapalny, powodujący obrzęk błony śluzowej nosa oraz nadmierne wydzielanie i zaleganie gęstej wydzieliny w przewodach nosowych. Sytuację zazwyczaj pogarsza oddychanie suchym powietrzem w niewietrzonych pomieszczeniach z włączonym centralnym ogrzewaniem.

Sapka niemowlęca: przyczyny i objawy

Do rozwoju stanu zapalnego w obrębie śluzówki nosa może dojść:

  • pod wpływem działania czynników infekcyjnych (głównie wirusów),
  • na skutek oddziaływania fizycznych czynników drażniących (dym tytoniowy) lub
  • w wyniku reakcji zapalnej o podłożu alergicznym.

Niekiedy czynnikiem drażniącym bywa też treść pokarmowa. Najczęściej taka sytuacja ma miejsce:

  1. w przebiegu patologicznego refluksu żołądkowo-przełykowego,
  2. u dzieci z wadami w obrębie gardła i podniebienia miękkiego (u tych maluchów obserwuje się zwykle obfite ulewanie treścią pokarmową).

Bardzo rzadko przedłużająca się sapka stanowi objaw poważnej patologii (zwężenie nozdrzy tylnych, wady wrodzone linii środkowej nosa, takie jak torbiel skórzasta, przepuklina oponowo-mózgowa, glejak).

Wyjątkowo może zdarzyć się, że przyczyną infekcyjną kataru u noworodka i niemowlęcia jest… kiła wrodzona. Wtedy katar stwierdza się u dziecka wraz z plamisto-grudkową wysypką oraz z powiększoną wątrobą, śledzioną i węzłami chłonnymi. Maluch musi być wówczas leczony w szpitalu.

Inną, o wiele częstszą przyczyną obrzęku błony śluzowej nosa i sapki jest alergia – u małych dzieci jest to najczęściej alergia pokarmowa, np. na białko mleka krowiego. Zazwyczaj u malucha występują również inne objawy alergii. U takich pacjentów podstawą leczenia jest wyeliminowanie uczulającego pokarmu (dieta eliminacyjna – efekty modyfikacji można zaobserwować po ok. 2-4 tygodniach). Bywa jednak, że mamy do czynienia z lokalnym  alergicznym nieżytem nosa (ANN). Za objawy odpowiada  miejscowa produkcja IgE i nie stwierdza się wykładników systemowej atopii, co utrudnia rozpoznanie (stwierdzane nawet u 25% pacjentów).

Sapka u noworodka i niemowlęcia powoduje, że wdychając powietrze maluch może wydawać świszczące lub chrapliwe dźwięki.

Sapka u niemowląt: jak pomóc?

Czy można sapce zaradzić? Oczywiście że tak, ale nie jest to takie proste. W przypadku infekcji kataralnych, rozprzestrzeniających się drogą kropelkową, najlepszym sposobem jest:

  • unikanie przebywania maluszka z innymi dziećmi i osobami przeziębionymi w zamkniętych pomieszczeniach,
  • częste wietrzenie mieszkania,
  • dbanie o odpowiednie nawilżenie powietrza oddechowego.

Obowiązuje absolutny zakaz palenia papierosów w otoczeniu dziecka. Bardzo ważne jest prawidłowe nawodnienie organizmu oraz samego noska, np. poprzez zakroplenie kilku kropli soli fizjologicznej lub użycie specjalnego roztworu wody morskiej w aerozolu. Pozostawienie obu preparatów w lodówce oraz ich schłodzenie dodatkowo ułatwi obkurczenie się naczyń błony śluzowej i zmniejszy jej obrzęk. U starszych dzieci korzystne jest zastosowanie leków obkurczających naczynia błony śluzowej. Są to najczęściej  preparaty o działaniu miejscowym do stosowania w postaci kropli do nosa lub w rozpylaczach donosowych. Ułatwiają zasypianie, spanie i karmienie, ale nie można ich stosować zbyt długo (do 3-4 dni) i należy starać się używać maksymalnie rzadko w ciągu doby.

Katarzyna Nowicka
Katarzyna Nowicka
lekarz, specjalista pediatrii i neonatologii, Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka w Instytucie Matki i Dziecka

Innym sposobem radzenia sobie z sapką u niemowląt jest wykonywanie inhalacji. Podawana w inhalacji sól hipertoniczna, np. 2% ”ściąga” wodę do wydzieliny dróg oddechowych zwiększając jej uwodnienie, poprawiając ruch rzęsek. Można ją podawać przez dowolny typ inhalatora, ale nie powinno się jej mieszać z wziewnymi GKS (glikokortykosteroidami) lub antybiotykami.

Sapka niemowlęca: odsysanie wydzieliny

Gdy  w swobodnym oddychaniu przeszkadza maluszkowi nadmiar wydzieliny w nosie,  można spróbować odciągnąć ją specjalnym aspiratorem z delikatną, obłą końcówka do noska. Płytkie odsysanie wydzieliny z nosa może chwilowo poprawić jego drożność i złagodzić dolegliwości. Zawsze też warto często układać malucha na brzuszku wykorzystując  grawitację sprzyjającą naturalnemu oczyszczaniu się przewodów nosowych.

Aleksandra Świeboda
Aleksandra Świeboda
Kierownik Działu Ocen i Rozwoju Współpracy w Instytucie Matki i Dziecka

Sapka a ciało obce w nosku

Gdy u dziecka, zwłaszcza nieco starszego, stale stwierdzamy gorszą drożność tylko jednego przewodu nosowego, należy pomyśleć o ciele obcym w drogach oddechowych. Charakterystyczne jest przedłużanie się i asymetria objawów, a niekiedy także nieprzyjemny zapach z buzi i noska.

Sapka niemowlęca a szczepienie

Rodzice często pytają, czy sapka u niemowląt jest przeciwwskazaniem do szczepienia. Decyzję w takim przypadku podejmuje zawsze lekarz kwalifikujący dziecko do szczepienia, któremu należy opisać wszystkie występujące u malucha objawy. O ile jednak nie mamy do czynienia z ostrym stanem infekcyjnym lub zaostrzeniem ciężkiej choroby przewlekłej, sapka niemowlęca nie powinna wiązać się z potrzebą przesunięć w terminach szczepień.

Kiedy uczyć malucha wydmuchiwać nosek?

Warto wiedzieć, że niemowlęta pod koniec pierwszego roku życia można już zacząć uczyć wydmuchiwać nosek. Ważne jest, by wydmuchiwać wydzielinę z każdej dziurki osobno. Nie wolno natomiast wkładać do nosa żadnych patyczków higienicznych, bo można uszkodzić delikatną śluzówkę.


Autorka: Katarzyna Nowicka – lekarz, specjalista pediatrii i neonatologii,  Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka w Instytucie Matki i Dziecka.

Piśmiennictwo: 

„Postępy w pulmonologii i alergologii dziecięcej w 2015 roku”, MP Pediatria, lipiec-sierpień 2016 str. 19-31.

Oceń ten wpis!